Ngữ hệ và nhóm ngôn ngữ ở Việt Nam

Ngữ hệ là nhóm những ngôn ngữ có chung nguồn gốc, có những đặc điểm chung về ngữ pháp, hệ thống từ vựng cơ bản, ngữ âm và các mặt khác. Mỗi ngữ hệ có thể gồm một hoặc nhiều nhóm ngôn ngữ. Trong cách phân chia được học, 54 dân tộc ở Việt Nam thuộc năm ngữ hệ và tám nhóm ngôn ngữ. Cần phân biệt ba cấp đọc: ngữ hệ → nhóm ngôn ngữ → dân tộc. Số ngữ hệ không bằng số nhóm ngôn ngữ và cũng không bằng số dân tộc. Phân chia theo ngữ hệ khác với phân chia theo dân số. Người Kinh thuộc nhóm Việt–Mường, ngữ hệ Nam Á; người Mường cũng thuộc nhóm Việt–Mường nhưng không vì thế trở thành cùng một tộc người với người Kinh.

Sơ đồ và bảng dưới đây giúp đọc từ ngữ hệ đến nhóm ngôn ngữ và một số dân tộc tiêu biểu.

| Ngữ hệ | Nhóm ngôn ngữ và một số dân tộc tiêu biểu | |---|---| | Nam Á | Việt–Mường: Kinh, Mường, Thổ, Chứt; Môn–Khơ-me: Khơ-me, Ba Na, Cơ Tu… | | Thái–Ka-đai | Tày–Thái: Tày, Thái, Nùng…; Ka-đai: La Chí, La Ha, Cơ Lao, Pu Péo | | Mông–Dao | Nhóm Mông–Dao: Mông, Dao, Pà Thẻn | | Nam Đảo | Ma-lay-ô–Pô-li-nê-di: Chăm, Gia Rai, Ê Đê, Chu Ru, Raglai | | Hán–Tạng | Hán (hay Hoa): Hoa, Sán Dìu, Ngái; Tạng–Miến: Hà Nhì, Phù Lá, La Hủ… | Bảng nêu các nhóm và ví dụ theo sơ đồ trong SGK, không liệt kê đủ mọi dân tộc ở những hàng có dấu ba chấm. Nam Á, Thái–Ka-đai và Hán–Tạng mỗi ngữ hệ có hai nhóm; Mông–Dao và Nam Đảo mỗi ngữ hệ có một nhóm. Tổng cộng là tám nhóm. Khi đọc, chọn một dân tộc rồi lần ngược từ nhóm lên ngữ hệ, hoặc chọn một ngữ hệ rồi lần xuống các nhóm. Không dựa vào việc hai dân tộc ở gần nhau để tự gán cùng ngữ hệ.