Lịch sử của cộng đồng quốc gia
Lịch sử dân tộc là lịch sử một cộng đồng quốc gia–dân tộc sinh sống trên lãnh thổ nhất định, được quản lí bởi nhà nước. Nội dung là lịch sử chung của các địa phương, các cộng đồng đã và đang sinh sống trên lãnh thổ ấy, bao gồm nhiều lĩnh vực đời sống.
Trong cách dùng này, dân tộc mang nghĩa quốc gia, không chỉ một tộc người. Lịch sử Việt Nam bao gồm sự tham gia và đóng góp của các cộng đồng trên đất nước, không thu hẹp thành lịch sử riêng của một nhóm cư dân.
Các bộ sử tiêu biểu có Đại Việt sử ký của Lê Văn Hưu thời Trần; Đại Việt sử ký toàn thư do Ngô Sỹ Liên và các sử thần nhà Lê biên soạn; Đại Nam thực lục, Khâm định Việt sử thông giám cương mục do Quốc sử quán triều Nguyễn tổ chức biên soạn. Những công trình thuộc hoàn cảnh, thời kì khác nhau, cần được đọc có bối cảnh.
Bài luyện
Dân tộc trong cụm “lịch sử dân tộc Việt Nam” được hiểu theo phạm vi nào?
Cộng đồng quốc gia có nhiều ngữ hệ.
Gia đình có thể là đối tượng nhỏ trong lịch sử xã hội, không phải phạm vi này.
Nội dung rộng hơn lịch sử riêng của một tộc người.
Đúng. Đây là lịch sử chung của cộng đồng quốc gia.
Lời giải
Cần giữ nghĩa quốc gia–dân tộc. Phạm vi bao gồm nhiều cộng đồng và lĩnh vực, thay vì lấy một bộ phận làm toàn bộ.
Lịch sử nhân loại trong quan hệ tương tác
Lịch sử thế giới tìm hiểu quá trình lịch sử của nhân loại hoặc các khu vực trên thế giới từ khi con người xuất hiện. Nội dung thể hiện vận động trên các mặt chính trị, quân sự, ngoại giao, kinh tế, văn hoá, xã hội.
Đó không chỉ là cộng các bản lịch sử quốc gia đặt cạnh nhau, cũng không chỉ kể về những nước được coi là nổi bật. Các chủ thể, dân tộc, quốc gia, xu hướng và lực lượng tương tác, tác động lẫn nhau.
Ví dụ, tìm hiểu giao lưu văn minh cần xem thành tựu được truyền đi bằng con đường nào, nơi tiếp nhận biến đổi chúng ra sao. Nghiên cứu một cuộc chiến tranh cần đặt trong các quan hệ, bối cảnh liên quan. Cái nhìn thế giới giúp hiểu một sự kiện quốc gia trong mạng lưới rộng hơn, đồng thời không bỏ qua đặc điểm riêng.
Bài luyện
Cách tiếp cận nào làm rõ đặc điểm của lịch sử thế giới?
Đúng. Tương tác là nội dung quan trọng của lịch sử thế giới.
Cần nhận ra những quan hệ và tác động qua lại.
Nơi xuất bản không quyết định phạm vi nội dung.
Cần vừa nhận ra liên hệ vừa giữ khác biệt bối cảnh.
Lời giải
Lịch sử thế giới không phải phép cộng đơn giản. Những liên hệ, giao lưu, xung đột và ảnh hưởng qua lại giúp giải thích vận động lịch sử rộng hơn.
Giới thiệu một bộ sử có căn cứ
Có thể giới thiệu một cuốn hoặc một bộ sử theo tên, người hay cơ quan biên soạn, thời điểm, phạm vi không gian–thời gian, các nội dung chính và ý nghĩa. Một tác phẩm về lịch sử Việt Nam có thể được xuất bản ở nước ngoài; một tác phẩm xuất bản tại Việt Nam có thể viết lịch sử thế giới.
Đọc mục lục giúp xác định cấu trúc, nhưng để giới thiệu nội dung cần đọc phần liên quan. Có thể chọn một chương để nêu cách tác phẩm sử dụng tư liệu hoặc giải thích một vấn đề; không nhận đã đọc toàn bộ khi mới xem bìa, mục lục.
Tình huống minh hoạ: nhóm chọn giới thiệu một bộ thông sử Việt Nam. Nhóm ghi đủ thông tin xuất bản, xác định các giai đoạn và lĩnh vực được đề cập, lựa chọn một nội dung đã đọc để giải thích giá trị học tập. Nhận xét cần dựa vào nội dung, không chỉ dựa mức độ nổi tiếng của tên sách.
Bài luyện
Một cuốn sách về lịch sử Việt Nam xuất bản ở nước ngoài được phân loại thế nào?
Tác giả không tự quyết định loại phạm vi theo cách đó.
Đúng. Phạm vi nghiên cứu là căn cứ cần xem.
Cần phân biệt nơi xuất bản với đối tượng nghiên cứu.
Cần đọc thông tin và nội dung cụ thể.
Lời giải
Phân loại lịch sử dân tộc hay thế giới dựa vào đối tượng và phạm vi trình bày. Tác giả, nơi xuất bản là thông tin quan trọng nhưng không thay thế tiêu chí ấy.
Bài luyện
Bài giới thiệu nào phản ánh đúng mức độ đã tìm hiểu?
Cần đọc, đối chiếu trước đánh giá tổng thể.
Không nên nhận đã đọc hoặc kiểm phần chưa thực hiện.
Thông tin biên soạn giúp hiểu xuất xứ và bối cảnh.
Đúng. Cách trình bày trung thực giúp nhận xét có căn cứ.
Lời giải
Giới thiệu một tác phẩm cần rõ xuất xứ và nội dung đã đọc. Giữ đúng giới hạn là điều kiện để người nghe kiểm tra, tiếp tục tìm hiểu.
Đang học