Hiến pháp 1992 và 2013 trong thời kì Đổi mới

Hiến pháp năm 1992 được Quốc hội khoá VIII thông qua ngày 15–4–1992, trong bối cảnh đất nước bước vào Đổi mới, nhất là về kinh tế. Những điều kiện, yêu cầu mới cần được thể chế hoá để tạo cơ sở phát triển. Hiến pháp xác định phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo cơ chế thị trường, có sự quản lí của Nhà nước, theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Các hình thức tổ chức sản xuất, kinh doanh và sở hữu đa dạng được đặt trong khuôn khổ pháp lí. Về đối ngoại, nội dung thể hiện hoà bình, hữu nghị, tôn trọng độc lập, không can thiệp công việc nội bộ, bình đẳng, cùng có lợi. Vai trò cần hiểu là tạo nền tảng chính trị–pháp lí cho Đổi mới, công nghiệp hoá, hiện đại hoá và mở rộng quan hệ. Phân tích không chỉ chép một điều khoản. Cần nối quy định với chuyển biến của nền kinh tế và yêu cầu tổ chức đất nước trong giai đoạn mới.

Hiến pháp năm 2013 được thông qua trong quá trình Đổi mới nhiều lĩnh vực, hội nhập ngày càng sâu rộng. Những điểm mới được tìm hiểu theo tổ chức nhà nước, tư tưởng dân chủ và kĩ thuật lập hiến. Về nhà nước, Hiến pháp làm rõ hơn thẩm quyền các cơ quan, quan hệ trung ương–địa phương, đồng thời ghi nhận nguyên tắc kiểm soát quyền lực. Quyền lực nhà nước thống nhất, có phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan thực hiện lập pháp, hành pháp, tư pháp. Về dân chủ, nhân dân thực hiện quyền lực bằng dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện. Quyền con người, quyền công dân, quyền làm chủ và giám sát được thể hiện rõ hơn. Cần nhận diện nội dung cụ thể của những phương diện ấy để giải thích ý nghĩa. Nhận xét về một quy định cần xem đúng văn bản, bối cảnh. Khi dùng để tìm hiểu hiện tại, phải tính những nội dung đã được sửa đổi, bổ sung; không coi mọi điều trong bản ban hành năm 2013 đều giữ nguyên cách diễn đạt về sau.

Hiến pháp 2013 có bố cục gọn, cách sắp xếp chương hợp lí hơn; ngôn ngữ pháp lí cô đọng, nội dung bao quát và cập nhật những thành tựu luật pháp quốc tế. Điểm tiến bộ về kĩ thuật nằm ở cách tổ chức, diễn đạt, không chỉ số chương, điều. | Tiêu chí | Hướng phân tích | |---|---| | Bối cảnh | Điều kiện, nhiệm vụ nào đặt ra yêu cầu ban hành? | | Nội dung | Quy định nổi bật về kinh tế, nhà nước, quyền con người, quyền công dân | | Ý nghĩa | Cơ sở pháp lí, điều kiện cho tổ chức hoạt động và phát triển | | Kĩ thuật | Cách bố cục, diễn đạt, thể hiện quan hệ giữa các quy định | Có thể chọn một nội dung của 1992 và 2013 để so sánh, trích đúng hoặc diễn giải có nguồn. Khi nhận xét thay đổi, cần chỉ ra dữ kiện, không chỉ nói văn bản mới chắc chắn tốt hơn về mọi mặt. Một bảng có giá trị khi so sánh cùng tiêu chí và giữ bối cảnh từng bản. Phần thuyết minh giải thích vì sao những nội dung được chọn có ý nghĩa đối với Đổi mới, hội nhập.