Bảo tồn, phát huy di sản và cơ sở khoa học

Bảo tồn di sản là bảo vệ, giữ gìn sự tồn tại và giá trị theo dạng thức vốn có. Phát huy là đưa giá trị vào đời sống, thành nguồn lực đóng góp cho phát triển và lợi ích vật chất, tinh thần của cộng đồng.

Bảo tồn tạo nền tảng để phát huy: nếu yếu tố làm nên giá trị bị phá huỷ, việc giới thiệu hay khai thác cũng mất cơ sở. Ngược lại, phát huy phù hợp có thể tạo sự quan tâm, nguồn lực và động lực cho bảo tồn. Ví dụ, tham quan học tập giúp người xem hiểu giá trị di tích; nguồn lực và sự quan tâm cần được sử dụng để giữ di tích. Với nghệ thuật truyền thống, sinh hoạt, truyền dạy giúp tri thức tiếp tục sống. Không đồng nhất phát huy với tăng lượng khách bằng mọi cách hoặc bảo tồn với chỉ cất giữ, tách khỏi đời sống.

Công tác bảo tồn, phát huy cần xem xét những cơ sở có quan hệ với nhau: | Cơ sở | Nội dung cần làm rõ | |---|---| | Giá trị di sản | Lịch sử, văn hoá, khoa học, giáo dục, kinh tế và những giá trị liên quan | | Tiêu chí, chuẩn mực | Pháp luật, công ước, nhận thức và lí thuyết chuyên ngành phù hợp | | Hiện trạng, tác động | Tình trạng thực tế, điều kiện tự nhiên–xã hội, nguy cơ và biện pháp đang áp dụng | | Lợi ích, trách nhiệm | Nhà nước, doanh nghiệp, cộng đồng, cá nhân và những bên có liên quan | Một phương án không thể chỉ căn cứ lợi ích trước mắt. Cần nghiên cứu yếu tố gốc, cảnh quan, môi trường thực hành, đồng thời đánh giá tác động đến cộng đồng. Các quyết định chuyên môn cần dựa vào điều kiện, tiêu chí phù hợp với từng loại hình. Vì vậy, trước khi đề xuất làm mới một công trình hoặc thay đổi một hình thức thực hành, phải tìm hiểu giá trị cần giữ và những ảnh hưởng có thể có. Không mặc định thay mới nhiều hơn luôn là bảo tồn tốt hơn.