Chủ thể và trách nhiệm bảo tồn di sản

Bảo tồn và phát huy giá trị di sản cần sự tham gia, phối hợp của hệ thống chính trị, doanh nghiệp, cộng đồng và mỗi công dân. Mỗi bên có vai trò, nguồn lực khác nhau. | Bên liên quan | Vai trò nổi bật | |---|---| | Nhà nước, hệ thống chính trị | Tạo khuôn khổ pháp lí, chính sách; tổ chức quản lí, bảo vệ và huy động nguồn lực | | Doanh nghiệp | Đóng góp vốn, nhân lực, tổ chức hoạt động phù hợp với bảo tồn | | Cộng đồng chủ thể | Gìn giữ, thực hành, trao truyền tri thức; vai trò then chốt trong sức sống di sản | | Công dân | Trực tiếp tham gia bảo vệ, học hỏi, giới thiệu và ứng xử có trách nhiệm | Không coi việc có cơ quan quản lí là lí do cộng đồng không còn vai trò, cũng không coi đóng góp kinh phí là quyền tự thay đổi mọi yếu tố di sản. Hoạt động cần tôn trọng quy định, giá trị và sự tham gia của những người liên quan.

Năm 2017, Hát Xoan Phú Thọ được đưa ra khỏi danh sách cần bảo vệ khẩn cấp và ghi danh vào danh sách di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại. Sách dùng trường hợp này để làm rõ ý nghĩa của những nỗ lực gìn giữ, truyền dạy. Việc sưu tầm bài cổ, hoạt động của nghệ nhân, các hình thức sinh hoạt và truyền dạy cho thế hệ trẻ cùng góp phần duy trì sức sống. Nhà trường có thể giúp người học biết, hiểu, trân trọng và tham gia tìm hiểu di sản trong điều kiện phù hợp. Khi phân tích, cần chỉ ra vai trò của từng bên và cách phối hợp: quản lí, hỗ trợ; người nắm giữ tri thức; người học, người thực hành; hoạt động giới thiệu. Không chỉ nhắc một danh hiệu rồi coi quá trình bảo tồn đã kết thúc. Một ví dụ có giá trị khi cho thấy việc làm và cơ chế tạo kết quả. Không tự thêm số câu lạc bộ, người học hoặc kinh phí ở thời điểm hiện nay từ những con số trong tài liệu cũ.

Nhà trường góp phần giáo dục nhận thức, tổ chức hoạt động học tập, nghiên cứu và giới thiệu giá trị. Tổ chức xã hội có thể đóng góp nguồn lực, phối hợp hoạt động theo chức năng. Cộng đồng trực tiếp gìn giữ, sử dụng hợp lí, giao lưu, quảng bá. Với học sinh, việc làm có thể là tuân thủ hướng dẫn tham quan, không xâm hại hiện vật; tìm hiểu đúng nguồn; giới thiệu giá trị bằng sản phẩm có căn cứ; tham gia học hỏi, gìn giữ thực hành văn hoá trong điều kiện phù hợp. Khi đề xuất, cần xác định việc gì nằm trong khả năng, ai hỗ trợ và cách tôn trọng di sản. Không tự phục hồi hiện vật, thu nhặt cổ vật về làm sản phẩm hoặc biến nghi lễ thành tiết mục theo ý mình mà bỏ qua cộng đồng chủ thể. Một kế hoạch nhỏ vẫn có thể có ý nghĩa nếu mục đích rõ, thông tin đúng và trách nhiệm cụ thể. Đóng góp vật chất, tri thức, thời gian và hành vi ứng xử đều có thể hỗ trợ bảo tồn khi phù hợp nhu cầu.