Ăn, mặc, ở và đi lại của các dân tộc

Lúa gạo là lương thực quan trọng trong bữa ăn truyền thống của nhiều cộng đồng. Rau, cá, sản phẩm chăn nuôi và các nguồn thực phẩm địa phương được chế biến theo nhiều cách. Cách ăn, món ăn và cách thưởng thức có khác biệt giữa các dân tộc, vùng miền. Trang phục được tạo từ nhiều loại vải, kết hợp kiểu dáng, màu sắc, hoa văn và đồ trang sức. Ở người Kinh có những ví dụ như áo tứ thân, áo dài, áo bà ba. Các dân tộc thiểu số có những cách may, dệt, thêu và trang trí riêng. Trang phục truyền thống giúp tìm hiểu thẩm mĩ và kĩ thuật, nhưng không thể dùng nó như dấu hiệu duy nhất để xác định dân tộc của một cá nhân. Cùng một cộng đồng có trang phục cho những dịp khác nhau; đời sống hiện nay còn có giao lưu, tiếp nhận và lựa chọn mới.

Nhà ở truyền thống của người Kinh thường là nhà trệt, trong khuôn viên có không gian sinh hoạt, thờ cúng, nấu ăn, cất dụng cụ và lương thực. Ở nhiều dân tộc thiểu số có nhà sàn, đồng thời cũng có nhà trệt hoặc nhà nửa sàn nửa trệt. | Nội dung quan sát | Điều có thể tìm hiểu | |---|---| | Vật liệu, kết cấu | Nguồn nguyên liệu, kĩ thuật làm nhà, cách thích ứng môi trường | | Bố trí không gian | Sinh hoạt gia đình, tín ngưỡng, nơi cất giữ sản phẩm và công cụ | | Thay đổi qua thời gian | Vật liệu mới, nhu cầu mới và quá trình đô thị hoá | Kiến trúc nhà ở không chỉ do khí hậu quyết định; hoạt động kinh tế, tập quán, điều kiện gia đình và giao lưu cũng có vai trò. Ngày nay có nhà nhiều tầng ở nông thôn, chung cư tại đô thị và những điều chỉnh trong nhà sàn để phù hợp sinh hoạt. Khi so sánh nhà truyền thống với hiện tại, cần nhận ra cái được giữ, cái thay đổi và điều kiện của thay đổi, thay vì coi mọi khác biệt với hình cũ là mất toàn bộ bản sắc.

Trong xã hội truyền thống, ngoài đi bộ còn có xe do trâu, bò kéo, cưỡi hoặc thồ bằng súc vật, thuyền bè. Ở miền núi, gùi thuận tiện khi đi qua địa hình dốc, hẹp; ở vùng sông nước, phương tiện thuỷ có vai trò nổi bật. Giao thông phát triển làm phương tiện và khả năng kết nối đa dạng hơn: xe đạp, xe máy, ô tô, tàu hoả, tàu thuỷ, máy bay. Một phương tiện truyền thống vẫn có thể được dùng cùng phương tiện mới, tuỳ công việc và điều kiện. Một bài tìm hiểu đời sống vật chất có thể chọn một gia đình hoặc cộng đồng, ghi thời gian, địa điểm và nguồn, rồi so sánh theo ăn, mặc, ở, đi lại. Chỉ quan sát một ảnh chưa đủ mô tả mọi người; cần kết hợp lời giới thiệu, tư liệu và thông tin từ cộng đồng để có nhận xét vừa sức, có căn cứ.