Đời sống tinh thần của cộng đồng các dân tộc

Trong đời sống tinh thần của các dân tộc Việt Nam, nhiều tín ngưỡng gắn với tự nhiên, tổ tiên và cộng đồng được duy trì. Ở người Kinh có thờ cúng tổ tiên, thờ Mẫu, thờ Thành hoàng, thờ người có công; các cộng đồng khác cũng có nhiều hình thức thờ cúng, niềm tin về tự nhiên và sự sống. Qua giao lưu, các tôn giáo như Phật giáo, Công giáo, Tin Lành, Hồi giáo được tiếp nhận trong những cộng đồng, thời điểm và điều kiện khác nhau. Công trình thờ tự, nghi lễ và sinh hoạt cộng đồng là những dẫn chứng giúp tìm hiểu quá trình ấy. Không nên đồng nhất một dân tộc với duy nhất một tôn giáo hoặc cho rằng mọi người trong cộng đồng đều thực hành giống nhau. Khi tìm hiểu, cần nêu rõ đó là phong tục, thực hành của cộng đồng nào, trong hoàn cảnh nào và dựa vào nguồn nào.

Nhiều phong tục, tập quán có thể tìm hiểu theo chu kì vòng đời, chu kì canh tác và chu kì thời gian. Mỗi cộng đồng có cách thực hành, tên gọi và ý nghĩa riêng. | Hướng tìm hiểu | Ví dụ hoặc nội dung | |---|---| | Vòng đời | Sinh đẻ, đặt tên, cưới xin, tang ma | | Canh tác | Xuống đồng, mừng cơm mới, các nghi lễ liên quan mùa vụ | | Thời gian | Tết và những dịp lễ theo lịch trong đời sống cộng đồng | Lễ hội còn gắn với tín ngưỡng, tôn giáo và tưởng nhớ người có công. Lễ hội Đền Hùng thể hiện việc tưởng nhớ công lao dựng nước; đua ghe ngo trong lễ hội của người Khơ-me gắn với sinh hoạt, nghi lễ cộng đồng. Các ví dụ giúp thấy cả nét chung lẫn sắc thái riêng. Một lễ hội có thể chứa nhiều yếu tố: nghi lễ, âm nhạc, trang phục, trò chơi, sinh hoạt cộng đồng. Phân biệt các mặt không có nghĩa tách chúng hoàn toàn khỏi nhau.