Dấu hiệu quan sát phải gắn với đúng thao tác
**Điện kế** cho biết có dòng điện qua mạch khi kim lệch khỏi 0; kim lệch về hai phía thể hiện hai chiều dòng điện trong cùng cách nối. Không được gọi một phía là chiều tuyệt đối nếu chưa biết cách nối thiết bị.
Có thể dùng hai **LED mắc song song, ngược cực** trong bộ thí nghiệm. Mỗi LED chỉ sáng khi dòng điện qua nó theo chiều thích hợp. Nếu hai đèn sáng luân phiên khi quay nam châm, điều đó cho biết dòng điện trong mạch luân phiên đổi chiều. Không phải cả hai đèn đều cho dòng đi qua theo cùng một chiều.
Một cách khác là đặt cuộn dây kín gần nam châm điện: lúc đóng hoặc ngắt công tắc mạch nam châm điện, từ trường thay đổi nên có thể thấy kim điện kế lệch. Sau khi đóng, nếu dòng điện qua nam châm điện đã ổn định và bố trí giữ nguyên thì kim trở về 0.
Chỉ thực hiện với bộ thí nghiệm và nguồn thấp áp do giáo viên hướng dẫn; không nối cuộn dây, LED hay điện kế trực tiếp vào điện lưới. Báo cáo ghi dụng cụ, bố trí, thao tác, quan sát và kết luận; không ghi số liệu minh họa như số đo thật.
Tách quan sát khỏi lời giải thích
Bản ghi: “Lúc đóng công tắc nam châm điện, kim lệch thoáng qua; khi giữ công tắc đóng và mọi thứ ổn định, kim trở về 0. Lúc ngắt công tắc, kim lại lệch.”
Quan sát là **kim lệch ở thời điểm đóng, ngắt**. Giải thích là **từ trường thay đổi ở các thời điểm ấy**, làm số đường sức xuyên qua cuộn dây kín biến thiên. Không kết luận rằng cứ có dòng điện ở nam châm điện thì cuộn dây bên cạnh luôn có dòng điện cảm ứng.
Bài luyện
Cuộn dây kín đặt cố định gần nam châm điện. Kim điện kế chỉ lệch thoáng qua khi đóng, ngắt công tắc nam châm điện. Kết luận phù hợp nhất là gì?
Đúng: đóng, ngắt làm từ trường biến thiên.
Cuộn dây đứng yên vẫn có thể có cảm ứng.
Cần biến thiên, không chỉ sự tồn tại của từ trường.
Sau khi dòng điện ở nam châm điện ổn định, từ trường không còn biến thiên.
Lời giải
Đóng, ngắt công tắc làm từ trường của nam châm điện thay đổi. Số đường sức xuyên qua cuộn dây kín biến thiên nên có dòng điện cảm ứng; khi từ trường ổn định thì không còn dòng điện này. Chọn A.
Bài luyện
Trong mô hình, hai LED mắc song song ngược cực sáng luân phiên khi quay nam châm. Hiện tượng này chứng tỏ điều gì?
Nếu luôn cùng chiều thì không lần lượt phù hợp với hai LED mắc ngược cực.
Cảm ứng điện từ có thể tạo dòng điện mà không dùng pin trong mạch cuộn dây.
Đúng: mỗi chiều phù hợp với một LED.
Hai LED được mắc ngược cực nên chiều dẫn của chúng ngược nhau.
Lời giải
Mỗi LED dẫn và sáng khi dòng điện có chiều phù hợp. Hai LED ngược cực sáng luân phiên là dấu hiệu dòng điện luân phiên đổi chiều. Chọn C.