Giữ số bộ nhưng tổ hợp lại thông tin di truyền
Trong chu trình sinh sản hữu tính của cơ thể lưỡng bội đang xét, giảm phân tạo tế bào đơn bội, góp phần hình thành giao tử n. Khi thụ tinh, giao tử đực n kết hợp giao tử cái n tạo **hợp tử 2n**. Hợp tử nguyên phân và các tế bào biệt hóa để phát triển thành cơ thể. Ba quá trình phối hợp giúp duy trì bộ NST đặc trưng qua các thế hệ.
Trong giảm phân, các cặp NST tương đồng phân li và tổ hợp, tạo các giao tử mang tổ hợp NST khác nhau. Trong thụ tinh, giao tử đực và cái kết hợp ngẫu nhiên, tạo thêm nhiều tổ hợp allele ở hợp tử. **Biến dị tổ hợp** là sự sắp xếp lại các yếu tố di truyền đã có từ bố mẹ, làm con có tổ hợp đặc điểm khác.
Ví dụ, với hai cặp gene ở hai cặp NST khác nhau, AaBb có thể tạo giao tử AB, Ab, aB, ab. Các allele A, a, B, b không cần biến đổi cấu trúc để xuất hiện tổ hợp mới. Điều này khác đột biến tạo ra một allele mới.
Lai giống khai thác sự tổ hợp di truyền từ bố mẹ; nuôi cấy mô và nhân giống vô tính dựa nhiều vào nguyên phân để nhân dòng đã chọn. Hai cách có mục tiêu và cơ sở khác nhau, không coi giảm phân là cách tạo cây con giống hệt cây mẹ.
Tổ hợp kiểu hình mới không cần allele mới
Giả sử A: cao trội hoàn toàn so với a: thấp, B: hoa đỏ trội hoàn toàn so với b: hoa trắng; hai cặp phân li độc lập. Cho AaBb (cao, đỏ) lai aabb (thấp, trắng).
Giao tử Ab từ bên AaBb kết hợp ab từ bên aabb tạo Aabb, biểu hiện **cao, trắng**. Tổ hợp kiểu hình này khác cả hai bố mẹ, nhưng chỉ dùng các allele A, a, b đã có; chưa có căn cứ kết luận đột biến.
Bài luyện
Ở loài có 2n = 20, tinh trùng và trứng bình thường mỗi loại có 10 NST. Sau thụ tinh, hợp tử có bao nhiêu NST?
Đã chỉ tính NST từ một giao tử.
Thụ tinh cộng hai bộ n, không nhân đôi thêm cả hai.
Đúng: 10+10=20, khôi phục 2n.
Thụ tinh không giảm một nửa bộ của giao tử.
Lời giải
Hợp tử nhận một bộ n=10 từ tinh trùng và một bộ n=10 từ trứng: 10+10=20 NST, tương ứng 2n. Chọn C.
Bài luyện
Con có tổ hợp tính trạng khác bố mẹ do các allele vốn có được sắp xếp lại qua giảm phân và thụ tinh. Hiện tượng được mô tả là gì?
Đúng: tổ hợp lại các allele đã có.
Đề không mô tả thay đổi cấu trúc gene.
Đề không mô tả mất một đoạn NST.
Đề không mô tả một đoạn NST xuất hiện thêm bản sao.
Lời giải
Dữ kiện nêu allele có sẵn được tổ hợp lại trong giảm phân, thụ tinh. Đó là biến dị tổ hợp, không cần giả thiết có đột biến gene hoặc NST. Chọn A.