Có carbon là dấu hiệu cần xét, chưa phải kết luận
Methane CH₄ trong nhiên liệu khí, ethanol C₂H₅OH trong cồn và acetic acid CH₃COOH trong giấm đều là **hợp chất hữu cơ**. Hợp chất hữu cơ là hợp chất của carbon, trừ một số chất như CO, CO₂, H₂CO₃ và các muối carbonate.
Vì vậy, CaCO₃ có carbon nhưng là hợp chất vô cơ. Đơn chất carbon cũng không phải hợp chất hữu cơ: trước hết, đó không phải một hợp chất. **Hóa học hữu cơ** nghiên cứu các hợp chất hữu cơ.
Theo thành phần nguyên tố, chia hợp chất hữu cơ thành hai nhóm:
- **Hydrocarbon:** chỉ chứa carbon và hydrogen, như CH₄, C₂H₄.
- **Dẫn xuất của hydrocarbon:** ngoài carbon còn có nguyên tố khác như O, N, Cl,... và thường có hydrogen, như CH₃OH, CH₃Cl.
Không coi mọi chất có cả C và O là dẫn xuất hydrocarbon: CO₂ đã thuộc nhóm vô cơ. Cần nhận diện hữu cơ trước rồi mới phân loại trong nhóm đó.
Phân loại bốn công thức
Xét CH₄, CH₃OH, CO₂ và Na₂CO₃. CH₄ là hydrocarbon vì chỉ gồm C, H. CH₃OH là dẫn xuất hydrocarbon vì là chất hữu cơ có thêm O.
CO₂ và Na₂CO₃ là các ngoại lệ chứa carbon nhưng thuộc nhóm vô cơ. Như vậy, không thể chỉ đếm nguyên tố rồi xếp cả bốn chất vào hai nhóm hữu cơ.
Bài luyện
Chất nào sau đây là hợp chất hữu cơ?
CO₂ là ngoại lệ thuộc nhóm vô cơ.
Muối carbonate thuộc nhóm vô cơ.
Đúng: CH₃Cl là dẫn xuất hydrocarbon.
H₂CO₃ là acid vô cơ, không thuộc nhóm hữu cơ.
Lời giải
CH₃Cl là hợp chất hữu cơ chứa C, H và Cl. CO₂, CaCO₃, H₂CO₃ đều chứa carbon nhưng thuộc những ngoại lệ vô cơ đã học. Chọn C.
Bài luyện
Chất nào là hydrocarbon?
Có thêm O nên là dẫn xuất hydrocarbon.
Có thêm O nên không phải hydrocarbon.
Có thêm Cl nên không phải hydrocarbon.
Đúng: chỉ chứa C và H.
Lời giải
Hydrocarbon chỉ gồm hai nguyên tố C và H. CH₃CH₂CH₃ thỏa mãn; ba chất còn lại chứa thêm O hoặc Cl. Chọn D.