Chuyển cơ năng của nước thành điện năng
**Sóng biển** chủ yếu hình thành do gió. Trong một mô hình khai thác, sóng làm phao lên xuống; bộ truyền động biến chuyển động đó thành chuyển động quay để chạy máy phát điện. Hệ thống không đốt nhiên liệu khi phát điện, nhưng công suất phụ thuộc sóng và thời tiết; lắp đặt, bảo dưỡng ngoài biển khó, có thể ảnh hưởng giao thông và hệ sinh thái.
**Thủy điện** dùng dòng nước làm quay tua-bin nối với máy phát điện. Với nhà máy có hồ chứa, nước ở cao có thế năng trọng trường; khi chảy xuống, năng lượng của nước chuyển thành cơ năng quay rồi thành điện năng. Nguồn nước được bổ sung qua vòng tuần hoàn nước, nhưng lượng nước thay đổi theo mùa.
Đập và hồ có thể giúp trữ nước nhưng cũng làm ngập đất, thay đổi dòng chảy, cản sự di chuyển của một số loài và ảnh hưởng đời sống dân cư. Vì vậy, phải cân nhắc an toàn công trình, nguồn nước, hệ sinh thái và nhu cầu cộng đồng; không coi thủy điện là phương án không có nhược điểm.
Vì sao mùa khô có thể ảnh hưởng thủy điện?
Khi nước về hồ ít, lượng nước có thể cho qua tua-bin bị hạn chế. Nhà máy còn phải tính đến nhu cầu nước ở hạ lưu, nên không thể cứ xả nhiều để phát điện mà bỏ qua các nhu cầu khác.
Như vậy, nguồn nước có thể được bổ sung tự nhiên nhưng **khả năng phát điện tại một thời điểm vẫn bị giới hạn**. Công trình sử dụng nguồn tái tạo vẫn cần vận hành hợp lí để giảm tác động môi trường.
Bài luyện
Trong nhà máy thủy điện có hồ cao, con đường chuyển hóa năng lượng chính nào phù hợp?
Đây không phải chiều chuyển hóa chính khi thủy điện phát điện.
Đây là con đường gắn với nhà máy dùng nhiên liệu, không phải nguyên tắc thủy điện.
Đúng: nước truyền năng lượng cho tua-bin và máy phát.
Tua-bin nhận cơ năng từ nước để quay, không tích lũy hóa năng như bước nêu.
Lời giải
Nước ở cao có thế năng trọng trường. Dòng nước chảy xuống làm quay tua-bin, máy phát chuyển cơ năng quay thành điện năng; thực tế có phần năng lượng hao phí. Chọn C.
Bài luyện
Nhận xét nào đúng khi xây đập thủy điện?
Đúng: đây là những tác động cần đánh giá.
Nguồn tái tạo vẫn có thể gây tác động môi trường.
Khả năng phát điện phụ thuộc nguồn nước và điều kiện vận hành.
Đời sống và nhu cầu nước của cộng đồng phải được xét.
Lời giải
Đập thay đổi dòng chảy và có thể cản sinh vật di chuyển giữa các vùng sông. Cần cân nhắc tác động sinh thái, nguồn nước và cộng đồng, dù thủy điện dùng nguồn tái tạo. Chọn A.