Cùng dị hợp hai gene nhưng giao tử có thể khác
Trước khi tính, xác định hai gene nằm ở đâu. Chỉ viết BbVv chưa luôn đủ để kết luận bốn loại giao tử bằng nhau nếu đề chưa cho cơ sở phân li.
| Mô hình đang xét | Giao tử dự kiến |
| --- | --- |
| B/b và V/v ở hai cặp NST khác nhau, phân li độc lập | BV, Bv, bV, bv; mỗi loại 1/4 |
| BV/bv, liên kết hoàn toàn, không tái tổ hợp | BV, bv; mỗi loại 1/2 |
Các tỉ lệ trên giả sử giảm phân bình thường và các loại giao tử có cơ hội hình thành như nhau. Ở phép lai phân tích, bên bbvv chỉ tạo bv, nên số nhóm con và tỉ lệ dự kiến cho biết sự khác nhau giữa hai mô hình.
Liên kết làm hạn chế số tổ hợp so với phân li độc lập trong mô hình đang học, góp phần duy trì nhóm tính trạng. Chọn giống có thể khai thác nhóm gene phù hợp cùng được truyền. Tuy nhiên, cùng một NST không bảo đảm mọi gene đều có lợi hoặc nhóm ấy luôn phù hợp mọi môi trường. **Liên kết gene** cũng không đồng nghĩa **di truyền liên kết với giới tính**; gene liên kết có thể nằm trên NST thường.
Cùng lai phân tích, đổi vị trí gene sẽ đổi dự đoán
Lai cơ thể dị hợp với bbvv, quy ước B, V trội hoàn toàn. Nếu hai gene phân li độc lập, bốn kiểu hình có tỉ lệ dự kiến 1:1:1:1.
Nếu cơ thể dị hợp là **BV/bv và liên kết hoàn toàn**, chỉ có nhóm B–V– và bbvv với tỉ lệ 1:1. Dấu “–” chỉ allele còn lại có thể khác mà kiểu hình trội vẫn biểu hiện. Khi đề nêu quan sát xấp xỉ, không buộc số con thực nghiệm phải đúng từng tỉ lệ lí thuyết.
Bài luyện
Cơ thể BbVv có hai gene ở hai cặp NST khác nhau, phân li độc lập. Các loại giao tử hình thành như nhau. Tỉ lệ giao tử Bv dự kiến là bao nhiêu?
Đã chỉ xét một gene mà chưa kết hợp hai gene.
Bv có thể tạo khi hai gene phân li độc lập.
Còn ba loại giao tử khác.
Đúng: xác suất B là 1/2, v là 1/2, tích bằng 1/4.
Lời giải
Hai gene phân li độc lập tạo BV, Bv, bV, bv bằng nhau. Bv chiếm một trong bốn loại, tỉ lệ 1/4. Chọn D.
Bài luyện
Nhận xét nào đúng về ý nghĩa di truyền liên kết trong chọn giống?
Cùng vị trí NST không quyết định lợi hay hại của gene.
Đúng: giữ nhóm gene không thay thế việc đánh giá giống.
Gene trên NST thường cũng có thể liên kết.
Mô hình liên kết hoàn toàn BV/bv có hai loại giao tử, ít hơn bốn loại của phân li độc lập.
Lời giải
Các gene liên kết có xu hướng được truyền cùng nhau nên có thể duy trì một nhóm đặc điểm. Giá trị sử dụng còn tùy gene cụ thể và môi trường, cần kiểm tra chứ không mặc định mọi gene đều có lợi. Chọn B.