Một chiếc vẫn còn, nhưng cấu trúc có thể đã đổi
**Đột biến NST** gồm biến đổi cấu trúc hoặc số lượng NST. Với đột biến cấu trúc, các đoạn của NST bị mất, lặp, đảo hướng hoặc chuyển vị trí. Mỗi đoạn có thể chứa nhiều gene; các chữ trong mô hình dưới đây kí hiệu **đoạn NST**, không phải từng nucleotide.
Giả sử thứ tự ban đầu trên một NST là **A–B–C–D–E–F**:
| Dạng | Dấu hiệu và ví dụ sau biến đổi |
| --- | --- |
| Mất đoạn | Thiếu C: A–B–D–E–F |
| Lặp đoạn | C xuất hiện thêm: A–B–C–C–D–E–F |
| Đảo đoạn | C–D–E đảo hướng: A–B–E–D–C–F |
| Chuyển đoạn | Một đoạn chuyển sang vị trí khác trên cùng NST hoặc NST khác |
Đảo đoạn có thể giữ số lượng các đoạn nhưng đổi trật tự. Chuyển đoạn có thể liên quan hai NST không tương đồng. Vì vậy chỉ đếm số NST không phát hiện được mọi đột biến cấu trúc.
Đột biến gene đang học xét thay đổi ở một hoặc một số cặp nucleotide; đột biến cấu trúc NST xét ở mức đoạn NST. **Mất đoạn** làm chiếc NST thiếu một phần, khác **mất một NST** làm thay đổi số chiếc trong bộ.
Trao đổi đoạn không nhất thiết làm tăng số chiếc
Hai NST không tương đồng ban đầu là A–B–C–D và M–N–P–Q. Sau trao đổi hai đoạn tận cùng, chúng thành A–B–P–Q và M–N–C–D.
Đây là một mô hình **chuyển đoạn tương hỗ**: vị trí các đoạn thay đổi giữa hai NST. Vẫn là hai NST trong mô hình; không gọi là đa bội chỉ vì thứ tự chữ đã đổi. Mô hình không mô tả mọi dạng chuyển đoạn hoặc kết luận sẵn hệ quả đối với cơ thể.
Bài luyện
Các chữ kí hiệu đoạn NST. Ban đầu A–B–C–D–E–F, sau chỉ đổi thành A–B–E–D–C–F. Dạng biến đổi phù hợp là gì?
Các đoạn C, D, E vẫn có, không bị mất.
Không có đoạn nào xuất hiện thêm lần nữa.
Đúng: C–D–E đảo thứ tự thành E–D–C.
Đề chỉ đổi trật tự đoạn, không tăng số bộ.
Lời giải
Các đoạn vẫn đủ và mỗi đoạn xuất hiện một lần, nhưng C–D–E đổi thành E–D–C. Đây là đảo đoạn. Chọn C.
Bài luyện
Một NST mất một đoạn nhỏ, số chiếc NST trong tế bào không đổi. Cách phân loại nào đúng?
Đúng: mất một phần của chiếc NST là mất đoạn.
Mất cả chiếc sẽ làm thay đổi số NST, khác dữ kiện.
Không có tăng số bộ trong tình huống này.
Nhân đôi bình thường không làm mất đoạn.
Lời giải
Dữ kiện thay đổi một phần cấu trúc nhưng giữ số chiếc. Vì vậy đó là mất đoạn NST, không phải mất cả NST hay tăng bộ. Chọn A.