Số cặp không đổi vẫn có thể có đột biến
**Đột biến gene** là biến đổi trong cấu trúc gene, liên quan đến một hoặc một số cặp nucleotide. Ở mức lớp 9, ba dạng đột biến điểm đang xét liên quan một cặp:
| Dạng | So với đoạn ban đầu |
| --- | --- |
| Mất một cặp | Ít hơn một cặp nucleotide |
| Thêm một cặp | Nhiều hơn một cặp nucleotide |
| Thay thế một cặp | Số cặp không đổi, một cặp được đổi thành cặp khác |
Chẳng hạn, thay A–T bằng G–C làm đổi trình tự dù chiều dài đoạn không đổi. Nếu chỉ đếm số cặp mà không so loại và vị trí, có thể bỏ sót thay thế.
Đột biến có thể tạo allele mới. Nó có thể phát sinh do sai sót trong tái bản hoặc do tác nhân như tia UV và một số hóa chất. Không phải lần tiếp xúc nào cũng tạo một đột biến xác định; không thực hành gây đột biến bằng chiếu xạ hay hóa chất tại nhà.
Đọc một mạch đại diện cho đoạn DNA hai mạch
Đoạn ban đầu được viết bằng một mạch **5′–ATGC–3′**, mạch đối diện bổ sung. Nếu đoạn sau là **5′–ACGC–3′**, mạch đối diện cũng đã đổi tương ứng, cặp T–A ở vị trí thứ hai được thay bằng C–G. Đây là **thay thế một cặp**, không phải thêm vì số cặp vẫn bằng bốn.
Nếu đoạn sau chỉ còn **5′–AGC–3′** và đề xác định cặp tại vị trí thứ hai bị loại, đó là mất một cặp. Ví dụ chỉ minh họa một đoạn ngắn, không coi bốn nucleotide là một gene đầy đủ.
Bài luyện
Một đoạn gene ban đầu có 100 cặp nucleotide. Sau biến đổi vẫn có 100 cặp, chỉ một cặp A–T đổi thành G–C. Dạng đột biến đang mô tả là gì?
Mất sẽ giảm số cặp nếu không có biến đổi khác.
Đúng: một cặp đổi loại, tổng số cặp giữ nguyên.
Thêm sẽ tăng số cặp nếu không có biến đổi khác.
Thay thế vẫn làm đổi cấu trúc gene dù số cặp không đổi.
Lời giải
Biến đổi A–T thành G–C tại một vị trí, không đổi tổng số cặp, là thay thế một cặp nucleotide. Chọn B.
Bài luyện
Đoạn gene có 120 cặp nucleotide, chỉ bị mất một cặp, không có biến đổi nào khác. Đoạn sau có bao nhiêu cặp?
Đã trừ hai cặp; một cặp gồm hai nucleotide nhưng chỉ là một cặp.
Mất một cặp làm số cặp giảm.
Đây là kết quả thêm một cặp.
Đúng: 120−1=119 cặp.
Lời giải
Mất một cặp nghĩa là tổng số cặp giảm một: 120−1=119. Không trừ hai cặp khi đề đã dùng đơn vị cặp nucleotide. Chọn D.