Không phải mọi thay đổi allele đều do lợi thế thích nghi
| Nhân tố | Điểm cần phân biệt |
| --- | --- |
| Chọn lọc tự nhiên | Các kiểu hình khác nhau về sống sót, sinh sản trong môi trường, có thể làm đổi tần số allele |
| Yếu tố ngẫu nhiên | Tần số allele biến động do ngẫu nhiên, có thể mất allele dù allele đó không bất lợi |
| Giao phối không ngẫu nhiên | Cách kết đôi làm đổi thành phần kiểu gene; tự nó không nhất thiết đổi tần số allele |
Biến động di truyền ngẫu nhiên thường thể hiện rõ ở quần thể nhỏ. Một biến cố làm giảm mạnh số cá thể có thể để lại nhóm sống sót không đại diện vốn gene ban đầu; không mặc định tất cả cá thể sống sót đều có gene tốt hơn.
Trong mô hình chỉ xét **tự thụ phấn** hoặc giao phối cận huyết, các điều kiện khác giữ như giả thiết, tỉ lệ đồng hợp tăng và dị hợp giảm qua thế hệ. Không suy từ đó rằng một allele nhất định luôn biến mất. Cần nêu đúng nhân tố và điều kiện trước khi kết luận.
Cùng giảm số lượng nhưng cơ chế có thể khác
Tình huống A: cá thể có màu dễ bị phát hiện bị ăn nhiều hơn, nhóm khó bị phát hiện để lại nhiều con hơn. Tình huống B giả định: một biến cố loại ngẫu nhiên cá thể, không phụ thuộc màu, làm tỉ lệ màu ở nhóm sống sót khác lúc đầu.
A minh họa chọn lọc gắn với màu trong môi trường. B minh họa yếu tố ngẫu nhiên. Ngoài thực tế, nhiều nhân tố có thể cùng tác động; ví dụ đã tách chúng để nhận biết.
Bài luyện
Trong mô hình, một biến cố loại ngẫu nhiên cá thể không phụ thuộc kiểu gene, khiến một allele mất khỏi quần thể nhỏ. Nhận xét nào phù hợp?
Đúng: dữ kiện quy định việc bị loại là ngẫu nhiên.
Ngẫu nhiên bị mất không chứng minh giá trị thích nghi.
Không có cơ chế chủ động chọn bỏ allele như vậy.
Đề không nêu phát sinh allele mới.
Lời giải
Các cá thể bị loại không theo kiểu gene. Việc mất allele vì số lượng nhỏ và ngẫu nhiên không chứng minh allele đó có hại. Chọn A.
Bài luyện
Trong mô hình tự thụ phấn qua nhiều thế hệ, không có đột biến, di nhập gene hay khác biệt sống sót, sinh sản giữa kiểu gene, xu hướng nào đúng?
Tự thụ phấn có xu hướng làm giảm dị hợp.
Cách giao phối không tự biến mọi allele lặn thành trội.
Hai đại lượng khác nhau; mô hình không buộc tần số allele đổi như vậy.
Đúng: xét ảnh hưởng cách giao phối theo giả thiết đã cho.
Lời giải
Tự thụ phấn tạo thêm đồng hợp từ các dòng dị hợp, nên dị hợp giảm qua thế hệ. Với các giả thiết đã nêu, không vì thành phần kiểu gene đổi mà kết luận tần số allele bắt buộc đổi. Chọn D.