Đơn bội là một bộ, không phải chỉ có một NST
Ở cơ thể lưỡng bội đang xét, **cặp NST tương đồng** gồm hai NST tương ứng về hình dạng, kích thước và các vị trí gene; một có nguồn gốc từ bố, một từ mẹ. Chúng có thể mang các allele khác nhau của cùng gene. Vì vậy, tương đồng không có nghĩa trình tự mọi allele đều giống nhau.
**Bộ NST lưỡng bội, 2n**, có hai bộ NST; tế bào sinh dưỡng điển hình có các cặp tương đồng. **Bộ NST đơn bội, n**, có một bộ, tức một chiếc từ mỗi cặp. Các giao tử bình thường của cơ thể lưỡng bội thường mang n NST.
| Loài theo bảng SGK | 2n | n |
| --- | --- | --- |
| Đậu hà lan | 14 | 7 |
| Ngô | 20 | 10 |
| Cà chua | 24 | 12 |
| Lúa nước | 24 | 12 |
Một loài có bộ NST đặc trưng về **số lượng, hình dạng và cấu trúc**. Cà chua và lúa nước cùng 2n = 24 nhưng không có cùng toàn bộ bộ NST. Nhiều NST hơn cũng không có nghĩa loài đó “tiến hóa cao hơn”.
Phân biệt hai cách gọi: đơn bội/lưỡng bội nói về **số bộ NST**; NST đơn/kép nói về **trạng thái nhân đôi của từng chiếc**. Nhân đôi DNA không biến tế bào 2n thành 4n.
Đọc kí hiệu trước khi chia
Một loài có 2n = 18. Giao tử bình thường có n = 18/2 = **9 NST**. Sau khi DNA của một tế bào 2n đã nhân đôi, trước phân li, tế bào vẫn có 18 NST nhưng ở trạng thái kép.
Số 9 là số NST trong **một bộ**, không phải mỗi giao tử chỉ nhận một NST duy nhất. Cần xét số bộ và trạng thái đơn/kép riêng nhau.
Bài luyện
Một loài lưỡng bội có 2n = 16. Giao tử bình thường có bao nhiêu NST?
Đúng: n=16/2=8.
16 là số NST của tế bào lưỡng bội.
Đã nhân đôi thay vì giảm số bộ trong giao tử.
Đơn bội là một bộ gồm tám NST, không phải một chiếc.
Lời giải
Giao tử bình thường nhận một chiếc từ mỗi cặp trong tám cặp, nên có n=8 NST. Chọn A.
Bài luyện
Cà chua và lúa nước đều có 2n = 24 theo bảng SGK. Kết luận nào đúng?
Số lượng bằng nhau không chứng minh trình tự gene giống nhau.
Tính trạng còn phụ thuộc thông tin gene, không chỉ số NST.
Đúng: số lượng không mô tả đầy đủ bộ NST.
Không suy ra khả năng giao phối hữu thụ chỉ từ số lượng.
Lời giải
Bộ NST đặc trưng bằng số lượng, hình dạng và cấu trúc. Cùng 24 NST chỉ cho biết giống số lượng, chưa thể coi bộ NST hoặc loài giống nhau. Chọn C.