So sánh trước và sau cọ xát
Lược nhựa sau khi chải tóc khô có thể hút những sợi tóc hoặc mẩu giấy nhẹ. Hiện tượng này liên quan đến sự **nhiễm điện**: vật mang điện tích.
Trong thí nghiệm do giáo viên hướng dẫn, đưa đũa nhựa lại gần giấy vụn trước khi cọ xát, rồi cọ đũa bằng vải len khô và thử lại với cùng những mẩu giấy. Sau cọ xát, đũa có thể hút các mẩu giấy. So sánh trước–sau giúp nhận ra tác dụng của việc cọ xát.
Nhiều vật cách điện có thể nhiễm điện bằng cách này. Kết quả còn phụ thuộc vật liệu và điều kiện; không kết luận mọi lần cọ xát đều cho hiện tượng rõ như nhau. Dùng dụng cụ sạch, khô theo hướng dẫn, không tự gia nhiệt hoặc làm thí nghiệm gần chất dễ cháy.
Cùng dấu đẩy nhau, khác dấu hút nhau

Có hai loại điện tích: **dương** (+) và **âm** (−). Trong thí nghiệm SGK, đũa thủy tinh cọ với lụa mang điện dương, đũa nhựa cọ với len mang điện âm.
Hai đũa nhựa đã cọ với len đẩy nhau; đũa nhựa và đũa thủy tinh được nhiễm điện theo cách trên hút nhau. Từ đó nhận biết: hai vật nhiễm điện cùng dấu đẩy nhau, khác dấu hút nhau.
Quy tắc đang xét hai vật đã nhiễm điện. Một vật nhiễm điện vẫn có thể hút giấy ban đầu trung hòa về điện, nên chỉ thấy hút giấy chưa đủ để xác định vật mang điện dương hay âm.
Vì sao hai lá điện nghiệm xòe ra?
Điện nghiệm có phần kim loại nối từ núm phía trên xuống hai lá kim loại mỏng. Khi bộ phận này nhiễm điện, hai lá có điện tích cùng dấu nên đẩy nhau và xòe ra.
Giáo viên dùng điện nghiệm ban đầu chưa tích điện để quan sát sự thay đổi khi cho vật nhiễm điện tiếp xúc với núm kim loại. Hiện tượng hai lá xòe ra giúp nhận biết nhiễm điện, nhưng riêng việc xòe chưa cho biết dấu điện tích là dương hay âm.
Bài luyện
Để khảo sát sự nhiễm điện do cọ xát, cách so sánh nào phù hợp?
Màu không cho biết hiện tượng nhiễm điện trong phép thử.
Đúng: so sánh trước–sau với những điều kiện còn lại được giữ tương tự.
Thay nhiều yếu tố làm khó xác định tác dụng của cọ xát.
Khối lượng giấy không xác định dấu điện tích của đũa.
Lời giải
Dùng cùng đũa và giấy, thử trước cọ xát rồi thử sau cọ xát trong điều kiện tương tự. Sự thay đổi khả năng hút giấy giúp nhận biết nhiễm điện do cọ xát. Không chỉ dựa vào màu hay khối lượng. Đáp án B.
Bài luyện
Hai vật đều đã nhiễm điện âm, được đưa lại gần nhau. Tương tác điện giữa chúng là gì?
Hai vật mang điện cùng dấu đẩy nhau, không luôn hút.
Vật mang điện âm cũng có thể gây tương tác điện.
Dấu điện tích không tự quy định mọi lực là lực hút.
Đúng: hai điện tích âm là cùng loại.
Lời giải
Hai vật đều mang điện âm nên có điện tích cùng dấu. Theo quy tắc tương tác điện, chúng đẩy nhau. Quy tắc cùng dấu áp dụng cho cả cặp dương–dương và âm–âm. Đáp án D.
Bài luyện
Một vật đã nhiễm điện dương và một vật đã nhiễm điện âm được đưa gần nhau. Nhận xét nào đúng?
Đúng: hai vật mang điện khác dấu hút nhau.
Phải xét dấu điện tích, không chỉ biết cả hai nhiễm điện.
Đưa gần chưa đồng nghĩa điện tích mất ngay.
Hai vật đều chịu tương tác điện.
Lời giải
Dữ kiện cho biết hai vật đã nhiễm điện và có dấu khác nhau. Tương tác giữa chúng là lực hút. Không cần cho hai vật tiếp xúc để áp dụng quy tắc này. Đáp án A.
Bài luyện
Điện nghiệm ban đầu chưa tích điện. Sau khi nhận điện tích, hai lá xòe ra. Nguyên nhân nào phù hợp?
Khác dấu gây hút, không giải thích lực đẩy này.
Hai lá nối với cùng bộ phận kim loại đều được nhiễm điện.
Đúng: hai lá cùng dấu nên có lực đẩy.
Hiện tượng gắn với nhiễm điện, không phải mọi tiếp xúc đều làm xòe.
Lời giải
Hai lá nối với phần kim loại của điện nghiệm. Khi phần này nhận điện tích, hai lá mang điện cùng dấu và đẩy nhau. Có thể cùng dương hoặc cùng âm; việc xòe riêng nó chưa xác định dấu. Đáp án C.