Nhận electron thì âm, mất electron thì dương

Nguyên tử có hạt nhân mang điện dương và các electron mang điện âm. Ở trạng thái trung hòa, phần điện tích dương và âm cân bằng nhau. Trong mô hình giải thích của SGK, cọ xát có thể làm electron chuyển từ vật này sang vật kia.
- Vật ban đầu trung hòa **nhận thêm electron** thì nhiễm điện âm.
- Vật ban đầu trung hòa **mất bớt electron** thì nhiễm điện dương.
Với cặp vật liệu trong thí nghiệm: electron chuyển từ vải len sang đũa nhựa, làm nhựa âm và len dương. Electron chuyển từ đũa thủy tinh sang lụa, làm thủy tinh dương và lụa âm. Cọ xát không tạo ra electron mới; không giải thích bằng việc proton chuyển từ vải sang đũa.
Từ chuyển electron đến lực hút
Khi chải tóc khô, lược và tóc cọ xát, có thể nhiễm điện rồi hút nhau. Vì thế một số sợi tóc bị kéo về phía lược. Không cần coi cọ xát là đã tạo ra một loại chất mới.
Kính được lau bằng khăn khô có thể nhiễm điện và hút những hạt bụi nhẹ. Tương tác điện cũng góp phần giải thích bụi bám vào cánh quạt. Tuy nhiên, không kết luận mọi bụi bám đều chỉ do nhiễm điện, vì bề mặt và môi trường còn có tác động khác.
Sét là phóng điện, không phải thí nghiệm để tự thử
Trong mây dông có thể hình thành các vùng điện tích khác nhau. Sét là hiện tượng phóng điện trong khí quyển, có thể giữa các vùng trong mây, giữa các mây hoặc giữa mây với mặt đất. Không khí bị nung nóng nhanh tạo nên tiếng sấm.
Khi nghe sấm, cần vào nhà kiên cố, kín và báo người lớn; không trú dưới cây cao hoặc chòi hở. Trong nhà, tránh chạm thiết bị đang nối điện lưới, dây điện và đường ống nước; không rút phích cắm giữa lúc dông sét. Chờ ít nhất 30 phút sau tiếng sấm cuối cùng trước khi ra ngoài.
Nguồn lưu ý an toàn: Cơ quan Thời tiết Quốc gia Hoa Kỳ (NWS).
Không nhầm sự nhiễm điện khi dùng lược với mức nguy hiểm của sét; không tự tạo tia lửa điện hoặc thử trên cơ thể.
Bài luyện
Một vật ban đầu trung hòa nhận thêm electron từ vật khác. Theo mô hình SGK, vật đó nhiễm điện gì?
Electron mang điện âm, không phải dương.
Nhận thêm electron làm mất cân bằng điện tích ban đầu.
Đúng: phần điện tích âm tăng lên.
Dấu điện tích phụ thuộc nhận hay mất electron.
Lời giải
Electron mang điện âm. Vật đang trung hòa nhận thêm electron thì phần điện tích âm nhiều hơn, nên vật nhiễm điện âm. Không phải mọi vật cọ xát đều mang cùng một dấu. Đáp án C.
Bài luyện
Đũa thủy tinh ban đầu trung hòa mất bớt electron sang lụa khi cọ xát trong thí nghiệm SGK. Vì sao đũa mang điện dương?
Đúng: mất electron âm làm đũa có điện tích tổng dương.
Electron không mang điện dương và đũa đang mất electron.
Mô hình này xét chuyển electron, không phải chuyển proton.
Mất electron từ trạng thái trung hòa làm vật dương.
Lời giải
Ban đầu điện tích dương và âm cân bằng. Đũa mất một phần electron mang điện âm nên phần dương không còn được cân bằng hết: đũa nhiễm điện dương. Lụa nhận electron thì nhiễm điện âm. Đáp án A.
Bài luyện
Trong thí nghiệm, electron chuyển từ len sang đũa nhựa; hai vật ban đầu trung hòa. Kết quả nào đúng?
Đã đảo dấu của vật nhận và vật mất electron.
Một vật nhận còn vật kia mất electron, không cùng âm.
Tổng điện tích của cả cặp được bảo toàn nhưng từng vật có thể nhiễm điện.
Đúng: nhựa nhận electron, len mất electron.
Lời giải
Nhựa nhận thêm electron mang điện âm nên nhiễm điện âm. Len mất bớt electron nên nhiễm điện dương. Không tạo điện tích mới, nhưng sự phân bố điện tích giữa hai vật thay đổi. Đáp án D.
Bài luyện
Đang ở gần nhà kiên cố, nghe tiếng sấm, cách xử lí nào phù hợp với lưu ý an toàn trong bài?
Cây cao không phải nơi trú sét an toàn.
Đúng: cần nơi trú phù hợp và tránh các đường có thể dẫn điện do sét.
Chòi hở không bảo vệ an toàn như nhà kiên cố, kín.
Không rút phích cắm giữa lúc dông sét.
Lời giải
Nghe sấm là dấu hiệu cần vào nơi trú phù hợp ngay. Nhà kiên cố, kín phù hợp hơn cây cao hay chòi hở; ở trong nhà vẫn tránh chạm thiết bị nối điện lưới, dây và đường ống nước. Không tự rút phích giữa lúc dông. Đáp án B.