Chấn thương thật: gọi trợ giúp, không nắn xương
Khi nghi gãy xương sau chấn thương, cần báo ngay người lớn và gọi trợ giúp y tế. Giữ người bị thương yên, đỡ phần bị thương ở tư thế đang có nếu có thể làm an toàn. **Không thử cử động để kiểm tra, không kéo thẳng chi, không nắn xương hoặc ép xương lộ ra vào trong.**
Không tự di chuyển người nghi chấn thương cổ, lưng hoặc chân; việc vận chuyển cần người được huấn luyện. Chỉ đưa khỏi vị trí nguy hiểm khi có nguy cơ tức thời và theo hướng dẫn trợ giúp. Bài thực hành dưới đây dùng **mô hình**, không phải hướng dẫn học sinh tự điều trị người bị gãy xương.
Dùng nẹp để hạn chế xê dịch

Mục đích thực hành là nhận cách nẹp, đệm và băng giúp phần chi được giữ ổn định. Chuẩn bị mô hình cẳng tay hoặc cẳng chân, nẹp phù hợp, vải đệm sạch, băng hoặc dây vải rộng bản; mô hình cẳng tay có thêm khăn đỡ.
Dưới hướng dẫn của giáo viên: đặt đệm ở nơi nẹp tiếp xúc mô hình, bố trí nẹp hai phía và qua vùng cần cố định; buộc băng rộng bản ở các vị trí phía trên và dưới vùng giả định bị gãy, **không siết trực tiếp lên vùng đó**. Với mô hình cẳng tay, dùng khăn đỡ theo tư thế mẫu giáo viên bố trí; mô hình cẳng chân cần nẹp theo kích thước phù hợp.
Kiểm tra nẹp có giữ vững không, lớp đệm có đủ không, nút buộc có tì vào vùng giả định bị thương không. Không siết băng quá chặt. Ghi nhận cách bố trí, điểm chưa phù hợp và cách điều chỉnh trên mô hình. Làm đúng câu trắc nghiệm chưa chứng minh đã thành thạo thao tác sơ cứu.
Bài luyện
Sau ngã, một người đau nhiều và chân có biến dạng. Hành động nào phù hợp?
Kéo thẳng có thể làm tổn thương nặng hơn.
Không yêu cầu vận động thử khi nghi gãy.
Nắn chỉnh thuộc xử trí chuyên môn.
Đúng: ưu tiên trợ giúp và tránh gây thêm tổn thương.
Lời giải
Đau nhiều và biến dạng sau chấn thương cần được nhân viên y tế đánh giá. Trong khi chờ trợ giúp, hạn chế xê dịch, không kéo thẳng, nắn chỉnh hoặc cho đi thử. Đáp án D.
Bài luyện
Trong thực hành trên mô hình, vì sao có lớp đệm giữa nẹp và chi?
Đệm và nẹp có vai trò khác nhau.
Đúng: đệm giúp giảm tì ép và cọ xát.
Có đệm vẫn không được siết quá chặt.
Cố định tạm không phải ghép xương.
Lời giải
Nẹp giữ ổn định, còn đệm giảm tì ép và cọ xát của nẹp cứng. Đệm không thay nẹp, không cho phép siết quá chặt và không làm xương liền ngay. Đáp án B.
Bài luyện
Vị trí buộc băng nào đúng trong sơ đồ mô hình?
Tránh siết trực tiếp lên vùng bị thương.
Băng cần rộng bản và không quá chặt.
Đúng: giữ nẹp ổn định mà không ép trực tiếp vùng đó.
Các nút buộc không thay nẹp và đệm.
Lời giải
Băng rộng bản giữ nẹp ở các vị trí phía trên và dưới vùng giả định bị gãy. Không buộc siết lên vùng đó hoặc siết quá chặt; cần kiểm cả nẹp và lớp đệm. Đáp án C.