Vật dẫn nóng lên khi có dòng điện
Khi bàn là điện hoạt động, bộ phận đốt nóng truyền nhiệt tới mặt bàn là. Dòng điện làm vật dẫn nóng lên: đó là **tác dụng nhiệt**. Tác dụng này được sử dụng ở bàn là, bếp điện và nhiều dụng cụ đun nóng.
Trong thí nghiệm của SGK, giáo viên cho dòng điện qua dây hợp kim và quan sát sự thay đổi của các mảnh giấy đặt trên dây. Giấy bị nóng, đổi màu cho thấy dây đã nóng lên. Đây là thí nghiệm cần giám sát vì có nguy cơ bỏng và cháy; không tự nối pin với dây để đốt giấy tại nhà.
Dây tóc bóng đèn sợi đốt nóng lên tới mức phát sáng. Như vậy, một thiết bị có thể đồng thời biểu hiện tác dụng nhiệt và tác dụng phát sáng, không phải chỉ được xếp vào một nhóm.
Đèn LED phát sáng khi mắc đúng chiều

LED là diode phát sáng. Với bộ thí nghiệm do giáo viên chuẩn bị, mắc pin, công tắc, **điện trở bảo vệ** và LED theo sơ đồ. Công tắc mở khi đang nối dây; giáo viên kiểm tra rồi mới cho đóng mạch.
Khi LED được mắc đúng chiều, có dòng điện qua đèn và đèn phát sáng. Nếu đảo hai đầu LED trong phép thử phù hợp này, đèn không sáng. Trước khi đổi cách nối phải mở công tắc. Không bỏ điện trở hoặc nối LED trực tiếp với pin để thử.
Ánh sáng của LED thể hiện **tác dụng phát sáng**. LED được dùng trong đèn chỉ báo, biển hiển thị và chiếu sáng. LED vẫn có thể nóng khi hoạt động, nên không kết luận “phát sáng thì không tỏa nhiệt”.
Bài luyện
Mặt bàn là nóng lên khi bàn là hoạt động. Hiện tượng này thể hiện rõ tác dụng nào của dòng điện?
Nóng lên chưa chứng minh có chất mới.
Tác dụng sinh lí xét ảnh hưởng lên cơ thể sống.
Đúng: hiện tượng cần nhận biết là nóng lên.
Dữ kiện đang mô tả nhiệt, không phải ánh sáng.
Lời giải
Dòng điện qua bộ phận đốt nóng làm bộ phận này nóng lên và truyền nhiệt tới mặt bàn là. Đó là tác dụng nhiệt. Chỉ có thay đổi nhiệt độ chưa đủ để kết luận tác dụng hóa học. Đáp án C.
Bài luyện
Dây tóc bóng đèn sợi đốt vừa nóng lên vừa phát sáng khi có dòng điện. Kết luận nào phù hợp?
Đúng: mỗi hiện tượng cho thấy một tác dụng.
Phát sáng không loại trừ nóng lên.
Một thiết bị có thể biểu hiện nhiều tác dụng.
Dây tóc kim loại không phải cơ thể sống.
Lời giải
Nóng lên là biểu hiện tác dụng nhiệt; phát sáng là biểu hiện tác dụng phát sáng. Hai tác dụng có thể cùng xuất hiện ở dây tóc đèn sợi đốt. Đáp án A.
Bài luyện
Trong mạch thử LED đã được giáo viên chọn đúng linh kiện, vì sao không được bỏ điện trở mắc cùng LED?
Điện trở không loại bỏ yêu cầu mắc LED đúng chiều.
Vẫn phải dùng nguồn và linh kiện phù hợp.
Bỏ bộ phận bảo vệ có thể làm hỏng LED.
Đúng: điện trở bảo vệ là một phần cần giữ của bộ mạch.
Lời giải
Điện trở trong bộ mạch giúp hạn chế dòng điện qua LED, tránh làm hỏng đèn. Phép thử phải giữ nguồn và linh kiện phù hợp, không nối LED trực tiếp vào pin. Đáp án D.
Bài luyện
LED sáng trong mạch pin có điện trở bảo vệ. Mở công tắc, đảo hai đầu LED theo hướng dẫn rồi đóng lại thấy LED tắt. Nhận xét nào phù hợp với phép thử?
Đèn tắt ở chiều đảo chưa chứng minh đèn đã hỏng.
Đúng: chỉ đổi chiều LED giúp kiểm tra đặc điểm này.
Không có dữ kiện chứng minh pin cạn.
Không bỏ điện trở bảo vệ; vẫn phải mắc LED đúng chiều.
Lời giải
Các bộ phận còn lại giữ nguyên, LED sáng khi mắc đúng chiều và tắt khi đảo chiều trong phép thử phù hợp. Kết quả cho thấy LED không được mắc tùy chiều; vẫn phải giữ điện trở bảo vệ. Đáp án B.