Trong 100 gam dung dịch có bao nhiêu gam chất tan?
**Nồng độ phần trăm** $C\%$ cho biết số gam chất tan trong **100 g dung dịch**. Dung dịch NaCl 10% theo khối lượng chứa 10 g NaCl trong 100 g dung dịch, không phải trong 100 g nước.
Khi chất tan hòa tan hoàn toàn, không phản ứng và không mất chất:
$$m_{\mathrm{dd}}=m_{\mathrm{ct}}+m_{\mathrm{dm}}.$$
$m_{\mathrm{dd}}$, $m_{\mathrm{ct}}$, $m_{\mathrm{dm}}$ lần lượt là khối lượng dung dịch, chất tan và dung môi. Để tính nồng độ phần trăm:
$$C\%=\frac{m_{\mathrm{ct}}}{m_{\mathrm{dd}}}\times100\%.$$
Trong bài này, phần trăm được tính theo khối lượng. Đọc đúng cách ghi nồng độ, không đổi gam thành mililít khi chưa biết khối lượng riêng.
Tính cả khối lượng nước và muối
Hòa tan hết 10 g NaCl trong 90 g nước, không mất chất. Khối lượng dung dịch là:
$$m_{\mathrm{dd}}=10+90=100\ \mathrm{g}.$$
Vì 100 g dung dịch chứa 10 g chất tan:
$$C\%=\frac{10}{100}\times100\%=10\%.$$
Nếu chia cho 90 g nước sẽ không tính được nồng độ phần trăm theo định nghĩa.
Bài luyện
Hòa tan hoàn toàn 10 g NaCl trong 90 g nước, không mất chất. Nồng độ phần trăm theo khối lượng là bao nhiêu?
Phương án này lấy khối lượng nước làm mẫu số.
90 g là khối lượng dung môi, không phải chất tan.
Dung dịch còn chứa nước, không phải toàn chất tan.
Đúng: 10 g chất tan trong 100 g dung dịch.
Lời giải
$m_{\mathrm{dd}}=10+90=100$ g. $C\%=(10/100)\times100\%=10\%$. Đáp án D.
Bài luyện
200 g dung dịch X 15% theo khối lượng chứa bao nhiêu gam X đã hòa tan?
15 g ứng với 100 g dung dịch, không phải 200 g.
Đúng: 15% của 200 g.
Đây là khối lượng dung môi nếu chỉ có X và dung môi.
Cần nhân 200 với 15/100, không lấy 200 chia 15.
Lời giải
$m_{\mathrm{ct}}=(15/100)\times200=30$ g. 200 g dung dịch chứa 30 g chất tan. Đáp án B.
Bài luyện
100 g dung dịch chỉ gồm NaCl và nước có nồng độ NaCl 20% theo khối lượng. Khối lượng nước trong dung dịch là bao nhiêu?
Đúng: lấy khối lượng dung dịch trừ khối lượng chất tan.
20 g là khối lượng NaCl.
100 g gồm cả muối và nước.
Không cộng thêm khối lượng chất tan vào khối lượng dung dịch.
Lời giải
$m_{\mathrm{NaCl}}=(20/100)\times100=20$ g. Khối lượng nước là $100-20=80$ g. Đáp án A.