Liên hệ bệnh với chức năng bị ảnh hưởng
- **Thiếu máu:** giảm lượng hồng cầu khỏe mạnh hoặc hemoglobin, làm giảm khả năng cung cấp oxygen. Có thể do thiếu sắt, mất máu hoặc nguyên nhân khác; không tự kết luận thiếu sắt chỉ từ mệt mỏi.
- **Tăng huyết áp:** huyết áp cao kéo dài có thể gây hại cho tim, mạch và nhiều cơ quan. Một lần đo ngay sau chạy hoặc khi lo lắng chưa đủ để chẩn đoán.
- **Xơ vữa động mạch:** mảng bám tích tụ trong thành động mạch, có thể làm lòng mạch hẹp và giảm dòng máu. Nếu hình thành cục máu đông gây tắc mạch, cơ quan phía sau có thể thiếu oxygen.
Khẩu phần cân đối, hạn chế ăn quá mặn, vận động phù hợp, nghỉ ngơi và tránh thuốc lá giúp bảo vệ tim mạch. Khi có biểu hiện bất thường hoặc số đo cần kiểm lại, cần báo người lớn và được nhân viên y tế đánh giá, không tự dùng thuốc.
Bài luyện
Vì sao thiếu máu có thể làm cơ thể mệt và giảm khả năng hoạt động?
Đã nhầm vận chuyển oxygen với vai trò tiểu cầu.
Hemoglobin giảm có thể làm giảm khả năng vận chuyển oxygen.
Đúng: mô cần oxygen để hoạt động.
Thiếu máu có ảnh hưởng chức năng vận chuyển oxygen.
Lời giải
Hồng cầu và hemoglobin giúp vận chuyển oxygen. Thiếu máu làm khả năng cung cấp oxygen giảm, nên mô có thể hoạt động kém và cơ thể mệt. Không suy ra nguyên nhân cụ thể chỉ từ triệu chứng. Đáp án C.
Điều tra có phạm vi và nguồn số liệu
Dự án do giáo viên hướng dẫn có thể dùng số liệu tổng hợp về bệnh máu, tim mạch được nhà trường hoặc cơ sở y tế cho phép. Báo cáo ghi tên bệnh, số trường hợp, thời gian, phạm vi, nguồn và biện pháp đề xuất; không dùng dáng vẻ hoặc một lần đo để tự chẩn đoán, không công khai hồ sơ cá nhân.
Khi tìm hiểu phong trào hiến máu tại địa phương, ghi đơn vị tổ chức, thời gian, mục đích và kết quả theo thông báo có nguồn. Hiến máu giúp cung cấp máu cho người cần; người hiến phải được sàng lọc và đáp ứng điều kiện y tế. Không chuyển nhiệm vụ tìm hiểu thành yêu cầu học sinh lớp 8 đi hiến máu, không coi hiến máu là cách chữa bệnh cho người hiến.
Bài luyện
Mảng xơ vữa làm lòng động mạch hẹp. Hệ quả phù hợp là gì?
Đúng: lòng mạch là đường lưu thông của máu.
Không suy ra máu cấp cho mô tăng khi đường dẫn bị hẹp.
Mao mạch vẫn cần được cấp máu qua động mạch.
Động mạch đưa máu từ tim đi, không phải về tim.
Lời giải
Lòng động mạch hẹp có thể làm giảm lưu lượng máu tới mô, giảm cung cấp oxygen và các chất cần thiết. Cục máu đông có thể làm tắc mạch và gây hậu quả nặng hơn. Đáp án A.
Bài luyện
Nhiệm vụ phù hợp của học sinh khi tìm hiểu hiến máu nhân đạo là gì?
Cần đáp ứng điều kiện và sàng lọc y tế; đây không phải yêu cầu học sinh hiến máu.
Đúng: giữ nhiệm vụ tìm hiểu, báo cáo có căn cứ.
Không phải tác dụng chữa mọi bệnh.
Số lượt không xác định nhóm máu của người hiến.
Lời giải
Dự án học tập tìm hiểu hoạt động, nguồn thông tin và ý nghĩa của hiến máu. Việc hiến thực tế cần điều kiện và sàng lọc y tế, không phải thao tác học sinh được yêu cầu tự thực hiện. Đáp án B.