Thiết bị bảo vệ có thể ngắt mạch
Khi dòng điện quá lớn, dây và thiết bị có thể nóng quá mức. **Cầu chì** có phần tử được thiết kế nóng chảy khi dòng điện vượt mức cho phép, làm ngắt mạch. Không phải mọi cầu chì đều dùng cùng một vật liệu; điều cần nhớ là tác dụng ngắt để bảo vệ.
**Cầu dao tự động** có thể ngắt mạch khi xảy ra quá dòng theo thiết kế. Khác với cầu chì đã đứt, thiết bị này có thể được đóng lại sau khi nguyên nhân đã được người có chuyên môn kiểm tra và xử lí. Không coi mọi cầu dao tự động đều có chức năng chống điện giật hay bảo vệ trước mọi tình huống.
Với thiết bị điện trong nhà, không tự thay cầu chì, nối dây để bỏ qua cầu chì hoặc đóng lại cầu dao nhiều lần để “xem có chạy không”. Báo người lớn và để người có chuyên môn xử lí.
Điều khiển và phát âm thanh là hai vai trò khác
**Relay (rơle)** là thiết bị đóng, ngắt mạch nhờ một tín hiệu điều khiển. Nó hoạt động như công tắc được điều khiển, không phải nguồn tự cung cấp năng lượng cho đèn.
Với chuông điện kiểu điện từ trong bài học, dòng điện làm nam châm điện hút bộ phận gõ; cơ cấu hoạt động lặp lại tạo tiếng chuông. Không suy rộng rằng mọi thiết bị phát tiếng “bíp” đều có cùng cấu tạo này.
Khi nhận diện một sơ đồ, cần hỏi bộ phận đang cung cấp năng lượng, đóng–ngắt, bảo vệ hay tạo âm thanh. Những vai trò này giúp tránh nhầm pin, relay, cầu chì và chuông. Chỉ quan sát mô hình học tập theo hướng dẫn, không tháo chuông điện lưới để thử.
Bài luyện
Khi dòng điện quá lớn làm phần tử nóng chảy của cầu chì đứt, mạch được bảo vệ bằng cách nào?
Cầu chì không phải nguồn điện.
Tác dụng này là ngắt mạch, không đổi chiều.
Đúng: phần tử đứt làm đường dẫn bị ngắt.
Nối tắt nguồn không phải chức năng bảo vệ của cầu chì.
Lời giải
Phần tử cầu chì nóng chảy làm đứt đường dẫn, ngắt dòng điện qua mạch được bảo vệ. Không thay bằng dây nối để bỏ qua tác dụng này. Đáp án C.
Bài luyện
Cầu dao tự động trong nhà vừa ngắt bất thường. Cách xử lí nào phù hợp với bài học?
Đóng lại nhiều lần khi chưa xử lí nguyên nhân không phải cách an toàn.
Đúng: cần kiểm tra và xử lí nguyên nhân bởi người có chuyên môn.
Không được bỏ qua bộ phận bảo vệ.
Thiết bị không bảo vệ trước mọi tình huống nguy hiểm.
Lời giải
Cầu dao ngắt bất thường là dấu hiệu cần kiểm tra nguyên nhân. Báo người lớn, để người có chuyên môn xử lí; không tự nối tắt hoặc đóng lại liên tục. Đáp án B.
Bài luyện
Nhận xét nào đúng về relay (rơle)?
Đúng: vai trò đang học là điều khiển đóng–ngắt.
Relay không thay thế nguồn điện.
Phát sáng không phải chức năng được nêu của relay.
Relay không phải lớp vỏ dây.
Lời giải
Relay đóng hoặc ngắt mạch nhờ tín hiệu điều khiển. Cần phân biệt thiết bị điều khiển này với nguồn cung cấp năng lượng như pin. Đáp án A.
Bài luyện
Trong chuông điện kiểu điện từ được học, dòng điện tác động lên bộ phận nào để kéo cơ cấu gõ?
Nhựa không biến thành nguồn điện trong cơ cấu này.
Chuông không hoạt động bằng việc liên tục làm đứt cầu chì.
Vôn kế không phải cơ cấu kéo của chuông này.
Đúng: chuông sử dụng tác dụng của nam châm điện.
Lời giải
Dòng điện làm nam châm điện hoạt động, hút bộ phận gõ của chuông. Cơ cấu lặp lại tạo âm thanh. Nhận xét áp dụng cho chuông kiểu điện từ đang học, không khẳng định mọi chuông có cấu tạo như nhau. Đáp án D.