Tốc độ và đơn vị đo

Hai người cùng đi trong 10 giây: người đi được 40 m nhanh hơn người đi được 30 m. Nếu cùng đi quãng đường 100 m, người mất 20 giây nhanh hơn người mất 25 giây. Có hai cách so sánh: **cùng thời gian, xét quãng đường**; hoặc **cùng quãng đường, xét thời gian**. Khi cả quãng đường và thời gian đều khác nhau, chưa thể chỉ nhìn quãng đường dài hơn để kết luận nhanh hơn. Cần tính quãng đường đi được trong một đơn vị thời gian.

**Tốc độ** cho biết sự nhanh, chậm của chuyển động, được xác định bằng quãng đường đi được trong một đơn vị thời gian. Nếu vật đi quãng đường s trong thời gian t, với t > 0: $$v=\frac{s}{t}.$$ Trong đó v là tốc độ; s là quãng đường; t là thời gian để đi **chính quãng đường đó**. Đo s bằng mét và t bằng giây thì v có đơn vị mét trên giây, viết m/s. Đo s bằng kilômét và t bằng giờ thì v tính bằng km/h. Tốc độ 4 m/s nghĩa là quãng đường tính cho mỗi giây là 4 m. Nếu tốc độ giữ không đổi, mỗi giây vật đi 4 m. Nếu nhanh, chậm thay đổi, s/t chỉ cho tốc độ trung bình trên đoạn đã xét, không mô tả riêng từng thời điểm.

Vì 1 m = 0,001 km và 1 s = 1/3 600 h, nên: $$1\ \mathrm{m/s}=3{,}6\ \mathrm{km/h}.$$ Từ m/s sang km/h, nhân 3,6; từ km/h sang m/s, chia 3,6. Ví dụ 5 m/s = 18 km/h, còn 72 km/h = 20 m/s. Không so các con số 5 và 18 trước khi đổi về cùng đơn vị: chúng biểu diễn cùng một tốc độ.