Gieo hạt và chọn cây theo dõi
**Mục đích:** theo dõi sự thay đổi chiều cao, số lá và kích thước lá của cây non. Chuẩn bị hạt phù hợp mùa, khay hoặc chậu, đất, thước có vạch chia và dụng cụ tưới.
Giáo viên hướng dẫn xử lí hạt theo loại hạt, gieo hạt đã nảy mầm và chọn cây để theo dõi. Nếu dùng chai làm chậu, phần cắt và đục lỗ do giáo viên thực hiện hoặc giám sát; không tự dùng dao hay nước nóng.
Giữ cây đủ ánh sáng, độ ẩm phù hợp và thoát nước. Đánh dấu cây theo dõi để đo **cùng cây** qua các lần; không đổi cây mà vẫn coi là số liệu của một cá thể.
Bài luyện
Để biết chiều cao một cây thay đổi qua các ngày, cách nào phù hợp?
Đổi cá thể làm mất căn cứ theo dõi một cây.
Đúng: giữ cùng đối tượng và cách đo.
Báo cáo phải dựa trên đo thật.
Hai đại lượng khác nhau không so như cùng chiều cao.
Lời giải
Theo dõi một cây cần đo cùng cá thể và giữ mốc đo thống nhất. Nếu mỗi ngày đổi cây hoặc đổi từ chiều cao sang chiều dài lá, sự khác nhau không cho biết mức tăng chiều cao của cây ban đầu. Đáp án B.
Đo đúng mốc và ghi đúng đơn vị
Trong khoảng 5–7 ngày theo nhiệm vụ SGK, quan sát và ghi hằng ngày vào thời điểm tương tự. Đặt thước cạnh cây; đo chiều cao từ mốc ở gốc đã chọn đến ngọn theo cách thống nhất. Không kéo cây cho thẳng bằng lực làm cây tổn thương.
Đếm lá theo một cách thống nhất. Khi đo kích thước lá bằng thước, ghi rõ **chiều dài lá hoặc chiều rộng lá, đơn vị cm**. Số đo chiều dài không phải diện tích lá; không tự ghi đơn vị cm² nếu chưa đo diện tích bằng phương pháp phù hợp.
Bài luyện
Một lá được đo bằng thước và có chiều dài 3,2 cm. Cách ghi nào đúng?
Chiều dài và diện tích là hai đại lượng khác nhau.
cm là đơn vị độ dài, không phải khối lượng.
Chiều dài lá không phải chiều cao cả cây.
Đúng: ghi đại lượng và đơn vị đã đo.
Lời giải
Thước cho số đo chiều dài đang xét là 3,2 cm. Chưa có phương pháp và dữ kiện đo diện tích nên không đổi thành 3,2 cm²; cũng không gọi chiều dài lá là khối lượng hoặc chiều cao cây. Đáp án D.
Đọc bảng số liệu minh họa
Bảng sau là **số liệu minh họa để luyện đọc**, không phải kết quả thực hành đã đo.
| Lần ghi | Chiều cao cùng cây | Số lá được đếm theo cùng cách |
|---|---|---|
| Ngày 1 | 5,0 cm | 2 |
| Ngày 3 | 6,5 cm | 3 |
| Ngày 5 | 8,0 cm | 4 |
Từ ngày 1 đến ngày 5, chiều cao tăng **8,0 − 5,0 = 3,0 cm**. Số lá tăng từ 2 lên 4. Những số liệu này hỗ trợ nhận xét về cây trong bảng, không chứng minh mọi cây cùng loài tăng đúng 3,0 cm trong thời gian ấy.
Bài luyện
Theo bảng minh họa, cùng cây cao 5,0 cm ngày 1 và 8,0 cm ngày 5. Chiều cao tăng bao nhiêu?
Đúng: lấy chiều cao cuối trừ chiều cao đầu.
Đây là tổng, không phải mức tăng.
8,0 cm là chiều cao cuối; cm² cũng sai đại lượng.
5,0 cm là chiều cao đầu, không phải mức tăng.
Lời giải
Mức tăng chiều cao bằng chiều cao cuối trừ chiều cao đầu: 8,0 − 5,0 = 3,0 cm. Phải giữ đơn vị độ dài, không dùng cm². Đáp án A.
Báo cáo điều đã quan sát
Báo cáo cần có loài cây, điều kiện chăm sóc, cách chọn cây và mốc đo, bảng ghi từng ngày, nhận xét. Nếu cây héo, gãy hoặc kết quả chưa rõ, ghi đúng hiện tượng và xem lại điều kiện; không sửa số liệu cho giống bảng mẫu.
Có thể nhận xét sự lớn lên và lá mới hình thành trong khoảng theo dõi. Vài ngày quan sát cây non chưa đủ để kết luận cây đã hoàn thành toàn bộ vòng đời.
Bài luyện
Một cây theo dõi bị héo, số đo không tăng như bảng minh họa. Cách báo cáo nào phù hợp?
Bảng minh họa không thay kết quả đo thật.
Cần điều kiện và không suy hoàn tất vòng đời từ vài ngày.
Đúng: giữ trung thực và kiểm nguyên nhân có thể ảnh hưởng.
Không thay đối tượng mà che giấu.
Lời giải
Báo cáo phải phản ánh cây đã đo, gồm hiện tượng héo và điều kiện chăm sóc. Bảng minh họa chỉ để luyện đọc, không phải kết quả bắt buộc; cần xem lại điều kiện thay vì sửa số hoặc thay cây không ghi. Đáp án C.