Ghi giai đoạn và biến đổi của cơ thể

**Mục đích:** quan sát sinh trưởng và phát triển của động vật qua sơ đồ hoặc video do giáo viên lựa chọn. Với từng giai đoạn, ghi tên, đặc điểm hình dạng và biến đổi nhìn thấy so với giai đoạn trước.
Sơ đồ trong bài minh họa các giai đoạn chính của bướm và gà. Trứng trong vòng đời gà là **trứng đã thụ tinh, có phôi phát triển**; không phải mọi trứng gà đều có thể nở thành gà con.
Bài luyện
Khi so sơ đồ bướm và gà, nhận xét nào đúng?
Gà không có giai đoạn nhộng.
Bướm có giai đoạn ấu trùng và nhộng trước khi trưởng thành.
Trứng cần có phôi và điều kiện phù hợp.
Đúng: đây là điểm khác của hai vòng đời.
Lời giải
Bướm có các giai đoạn trứng, ấu trùng, nhộng, trưởng thành. Gà phát triển từ phôi trong trứng rồi nở và lớn lên, không có giai đoạn nhộng. Đáp án D.
So đúng tiêu chí, không chỉ kể tên
| Tiêu chí | Bướm | Gà |
|---|---|---|
| Các giai đoạn chính | Trứng, ấu trùng, nhộng, trưởng thành | Phôi trong trứng, nở, gà non, trưởng thành |
| Hình dạng con non so với trưởng thành | Sâu bướm rất khác bướm trưởng thành | Gà con có hình dạng cơ bản gần gà trưởng thành hơn |
| Có giai đoạn nhộng? | Có | Không |
Cả hai đều có sinh trưởng và phát triển, rồi có khả năng sinh sản ở giai đoạn trưởng thành. Tuy nhiên, không ép các giai đoạn hoặc biến đổi của một loài vào vòng đời loài khác.
Bài luyện
Một video cho thấy sâu bướm chuyển sang nhộng rồi thành bướm có cánh. Ghi nhận nào sát dữ kiện?
Dữ kiện có biến đổi hình dạng rõ.
Đúng: ghi đúng các giai đoạn và thay đổi nhìn thấy.
Nhộng là giai đoạn sau ấu trùng, không phải trứng chưa nở.
Không có số đo mọi bộ phận hoặc mọi thời điểm.
Lời giải
Sâu bướm, nhộng và bướm có cánh có hình dạng khác nhau. Video được mô tả cung cấp căn cứ về biến đổi hình thái trong phát triển, không chứng minh mọi kích thước đều tăng liên tục. Đáp án B.
Không suy số đo từ một hình không có thước chuẩn
Một đoạn video thể hiện gà con và gà lớn nhưng mỗi cảnh dùng góc quay, khoảng cách khác nhau. Có thể ghi các đặc điểm nhìn thấy; không đọc chính xác chiều cao hay khối lượng chỉ từ kích thước ảnh trên màn hình.
Muốn kết luận tăng bao nhiêu centimet hoặc gam, cần số đo hoặc thước chuẩn phù hợp. Báo cáo ghi rõ nguồn, giai đoạn đã thấy và giới hạn dữ kiện; không tự điền giai đoạn chưa quan sát như đã thấy thật.
Bài luyện
Video quay gà con và gà lớn ở khoảng cách khác nhau, không có thước hay số đo. Có thể kết luận nào?
Đúng: phân biệt quan sát hình thái với đo đại lượng.
Kích thước ảnh phụ thuộc góc quay và khoảng cách.
Không tạo số đo giả.
Video không cung cấp số đo cho mọi loài, mọi độ tuổi.
Lời giải
Không có thước chuẩn hoặc số đo, kích thước hình trên màn hình chưa cho biết chiều cao thật bằng cm. Có thể mô tả đặc điểm nhìn thấy nhưng không tự tính mức tăng chiều cao hay đặt số khối lượng. Đáp án A.