Phân tử gồm các nguyên tử liên kết với nhau

**Phân tử** là hạt gồm một số nguyên tử liên kết với nhau và thể hiện tính chất hóa học của chất. Phân tử có thể gồm các nguyên tử cùng nguyên tố, như O₂, hoặc khác nguyên tố, như H₂O và CO₂.
Trong mô hình dưới, mỗi quả cầu biểu diễn một nguyên tử. Đọc kí hiệu trên cầu, đếm riêng từng loại rồi mới tính tổng. Một phân tử H₂O có hai nguyên tử H và một nguyên tử O, không phải hai nguyên tử tổng cộng.
Không phải mọi chất đều gồm các phân tử riêng lẻ như nước. Khí helium tồn tại dưới dạng nguyên tử riêng lẻ; trong kim loại đồng, các nguyên tử sắp xếp thành một mạng. Không tự ghép thành “phân tử He₂” hoặc “Cu₂”.
Bài luyện
Một phân tử H₂O có thành phần nào?
O không có chỉ số nên được hiểu là một nguyên tử trong phân tử này.
Đã đảo số nguyên tử H và O.
Chỉ số 2 thuộc H; O không ghi chỉ số là 1.
Kí hiệu O cho biết phân tử có oxygen, không được bỏ qua.
Lời giải
H₂O gồm hai nguyên tử hydrogen và một nguyên tử oxygen. Tổng ba nguyên tử, thuộc hai nguyên tố. Đáp án C.
Cộng khối lượng của tất cả nguyên tử
**Khối lượng phân tử** bằng tổng khối lượng các nguyên tử trong phân tử, tính bằng amu. Nếu một loại nguyên tử có mặt nhiều lần, nhân khối lượng nguyên tử với số lần đó trước khi cộng.
Dùng các khối lượng nguyên tử gần đúng được cho trong bài. Chẳng hạn H = 1, C = 12, N = 14, O = 16 amu. Chỉ đếm số quả cầu sẽ cho số nguyên tử, không cho khối lượng: nguyên tử các nguyên tố không nặng bằng nhau.
Tính cho carbon dioxide và methane
Một phân tử CO₂ có một C và hai O. Với C = 12, O = 16 amu:
$$M_{mathrm{CO_2}}=12+2\times16=44\ \mathrm{amu}.$$
Một phân tử CH₄ có một C và bốn H. Với H = 1 amu:
$$M_{mathrm{CH_4}}=12+4\times1=16\ \mathrm{amu}.$$
CH₄ có nhiều nguyên tử hơn CO₂ nhưng nhẹ hơn. Không suy khối lượng chỉ từ tổng số nguyên tử.
Bài luyện
Biết N = 14 amu. Khối lượng một phân tử N₂ là bao nhiêu?
Có hai N nên tổng khối lượng là 2 × 14 = 28 amu.
14 amu mới là khối lượng một nguyên tử N.
Không cộng chỉ số 2 vào khối lượng 14; cần nhân.
2 là số nguyên tử, không phải khối lượng phân tử.
Lời giải
Phân tử N₂ có hai nguyên tử N, mỗi nguyên tử 14 amu. Khối lượng là 2 × 14 = 28 amu. Đáp án A.
Bài luyện
Cho H = 1, C = 12, O = 16 amu. Nhận xét nào đúng khi so sánh CH₄ và CO₂?
Số nguyên tử nhiều hơn không có nghĩa nặng hơn; H nhẹ hơn O.
Cùng có C nhưng còn phải cộng các H hoặc O.
Có hai O nên cần 12 + 2 × 16, không phải 12 + 16.
Đúng hai phép tính: 12 + 4 × 1 = 16; 12 + 2 × 16 = 44.
Lời giải
Cộng khối lượng đủ mọi nguyên tử: CH₄ là 16 amu, CO₂ là 44 amu. Mặc dù CH₄ có năm nguyên tử và CO₂ chỉ có ba, CH₄ vẫn nhẹ hơn. Đáp án D.