Dao động, nguồn âm và sóng âm

Đầu một thước đàn hồi được giữ cố định ở một phía. Khi kéo đầu tự do lệch khỏi vị trí ban đầu rồi thả, đầu thước chuyển động qua lại quanh vị trí ấy. Chuyển động qua lại quanh một **vị trí cân bằng** như vậy gọi là **dao động**. Dây đàn sau khi gảy, mặt trống sau khi gõ cũng dao động. Một xe đi thẳng từ nhà đến trường không được gọi là dao động chỉ vì xe có chuyển động. Khi dao động tại một nơi truyền sang các nơi kế tiếp trong môi trường, có **sóng**. Ví dụ, một đầu lò xo dao động làm các đoạn lò xo tiếp theo lần lượt nén, dãn; dao động lan dọc lò xo.

**Nguồn âm** là vật phát ra âm; các nguồn âm đều dao động. Khi nghe một nhạc cụ, cần xác định bộ phận nào dao động, không chỉ gọi tên toàn bộ đồ vật. | Ví dụ | Bộ phận dao động phát âm | |---|---| | Đàn dây | Dây đàn | | Trống | Mặt trống | | Âm thoa | Các nhánh âm thoa | | Sáo | Cột không khí trong sáo | | Loa | Màng loa | Có thể quan sát dây đàn sau khi gảy nhẹ hoặc dùng thí nghiệm âm thoa theo hướng dẫn của giáo viên. Không cần gõ mạnh hoặc đưa nguồn âm sát tai để chứng tỏ có dao động.

**Sóng âm** là sự lan truyền dao động của nguồn âm trong môi trường. Khi màng loa dao động, nó làm lớp không khí sát loa nén, dãn; lớp ấy tác động đến lớp kế tiếp. Dao động lần lượt truyền đến tai, làm màng nhĩ dao động nên có cảm giác âm. Các phần không khí dao động qua lại quanh vị trí của chúng. Không phải toàn bộ không khí trước loa chạy một mạch đến tai. Sóng âm truyền ra môi trường xung quanh; hình chỉ biểu diễn một hướng để thấy các vùng nén, dãn kế tiếp.