Cuộn dây có dòng điện tạo từ trường
Quấn dây đồng có lớp cách điện thành cuộn quanh một ống; đặt lõi sắt non trong cuộn. Nối hai đầu dây với hai cực nguồn pin qua công tắc để tạo mạch phù hợp. **Khi có dòng điện, cuộn dây tạo từ trường**; lõi sắt non làm tác dụng từ mạnh hơn. Cấu tạo ấy tạo thành nam châm điện.
Lõi không phải nguồn điện. Chỉ buộc một sợi dây vào một vật sắt cũng không thay cho cuộn dây có dòng. Lớp cách điện giúp các vòng không chạm điện trực tiếp với nhau.
Bài luyện
Trong nam châm điện đơn giản, bộ phận nào tạo từ trường khi có dòng chạy qua?
Gỗ không thay cho cuộn dây có dòng.
Mặt chia chỉ giúp đọc hướng.
Không có dòng qua cuộn trong trường hợp này.
Đúng: dòng điện trong cuộn tạo từ trường.
Lời giải
Từ trường được tạo bởi dòng điện trong cuộn dây. Lõi sắt non tăng tác dụng của bố trí, không thay cuộn dây và nguồn pin. Đáp án D.
Lắp, thử rồi ngắt mạch
Thực hành theo nhóm với dụng cụ giáo viên chọn:
1. Quấn đều dây có lớp cách điện quanh ống, đặt lõi sắt non; xử lí hai đầu dây theo hướng dẫn.
2. Khi công tắc đang ngắt, nối cuộn, pin và công tắc thành mạch. Giáo viên kiểm tra trước khi đóng.
3. Đặt vài ghim sắt nhỏ gần đầu lõi; đóng công tắc ngắn để quan sát ghim bị hút, rồi ngắt và ghi kết quả.
4. Lặp lại với cùng vị trí ghim, không thay thêm nhiều yếu tố; thu dọn và tháo nguồn sau khi thử.
Không nối tắt hai cực pin, không dùng điện lưới hoặc tự tăng số pin. Ngắt ngay khi dụng cụ nóng, dây hỏng hoặc bố trí chưa đúng. Quan sát hút khi đóng và giảm tác dụng khi ngắt là căn cứ nhận biết nam châm điện; một số lõi có thể còn từ tính sau khi ngắt.
Bài luyện
Giữ cùng cuộn và lõi, ghim bị hút rõ khi đóng công tắc; ngắt thì tác dụng giảm nhiều. Nhận xét nào phù hợp?
Nguồn pin cung cấp năng lượng cho dòng trong mạch.
Đúng: đóng/ngắt thay đổi dòng và tác dụng từ của cuộn.
Còn từ trường Trái Đất và có thể có từ dư ở lõi.
Cách điện cần để các vòng không nối tắt với nhau.
Lời giải
Đóng mạch làm có dòng trong cuộn, ngắt làm dòng ngừng và tác dụng giảm. Điều này cho phép điều khiển nam châm điện; không suy rằng mọi từ trường ở nơi đó đều biến mất. Đáp án B.
Bài luyện
Trong cùng cuộn dây có dòng điện, đặt lõi sắt non vào trong nhằm mục đích chính nào?
Lõi không thay nguồn pin.
Các vòng vẫn cần lớp cách điện.
Đúng: lõi sắt non giúp tác dụng từ mạnh hơn.
Nam châm điện không hút mọi vật liệu.
Lời giải
Lõi sắt non làm tác dụng từ của cuộn có dòng mạnh hơn, nhờ đó bố trí hút ghim rõ hơn. Nó không phải nguồn điện và không biến mọi vật thành vật liệu từ. Đáp án C.