Đổi dòng để đổi tác dụng
Với cùng cuộn dây và lõi, **đảo chiều dòng điện làm đổi hai cực N, S** của nam châm điện. Có thể kiểm bằng kim thử hoặc cực đã biết của nam châm khác, không chỉ nhìn ghim vẫn bị hút.
Trong cùng cuộn và lõi, tăng cường độ dòng điện làm tác dụng từ mạnh hơn trong phạm vi thí nghiệm phù hợp. Giáo viên lựa chọn cách thay nguồn hoặc điều chỉnh mạch an toàn. Không tự tăng số pin liên tục để thử sức hút: cuộn và nguồn có thể nóng, hỏng.
Bài luyện
Giữ cùng cuộn và lõi, đảo chiều dòng qua cuộn. Điều gì thay đổi?
Đúng: đảo dòng làm đảo chiều trường và đổi cực.
Đổi dòng không đổi vật liệu lõi.
Nam châm vẫn có hai cực khác tên.
Không tạo nam châm chỉ có một cực.
Lời giải
Chiều dòng quyết định chiều từ trường của cuộn. Đảo chiều dòng, đầu trước là N chuyển thành S và đầu trước là S chuyển thành N. Đáp án A.
So sức hút với cùng cuộn và lõi
Dữ liệu minh họa, không phải kết quả đo bắt buộc:
| Trạng thái dòng qua cùng cuộn | Số ghim giống nhau được giữ |
|---|---:|
| Dòng nhỏ hơn | 3 |
| Dòng lớn hơn | 6 |
Giữ cùng lõi, số vòng, loại ghim, vị trí và cách thử. Kết quả phù hợp với tác dụng từ mạnh hơn khi dòng tăng. Không đổi cả lõi, số vòng và dòng rồi khẳng định khác biệt chỉ do dòng; số ghim cũng không cho phép kết luận độ mạnh tăng đúng hai lần.
Bài luyện
Để xét riêng ảnh hưởng của dòng điện lên sức hút, cách so nào phù hợp?
Nhiều yếu tố cùng đổi nên không xét riêng dòng.
Đổi số vòng không phải phép thử chỉ thay dòng.
Đúng: các điều kiện khác được giữ để so yếu tố dòng.
Khác biệt có thể do cuộn, lõi, khoảng cách hoặc loại ghim.
Lời giải
Cần giữ cuộn, lõi, ghim và cách thử, chỉ điều chỉnh dòng trong phạm vi giáo viên chọn. Nếu nhiều yếu tố cùng đổi thì chưa quy khác biệt riêng cho dòng. Đáp án C.
Bật để hút, ngắt để nhả
**Cần cẩu điện từ:** đóng dòng qua cuộn để hút và nâng vật liệu như sắt, thép phù hợp; đưa đến nơi cần rồi ngắt dòng để nhả. Không dùng nguyên lí ấy để khẳng định cần cẩu hút được mọi loại rác, gỗ hay nhựa.
**Chuông điện có tiếp điểm tự ngắt:** khi nút được giữ, mạch kín làm nam châm điện hút thanh sắt gắn búa. Búa gõ chuông, đồng thời tiếp điểm tách làm mạch ngắt. Tác dụng từ giảm, lò xo kéo thanh trở lại, tiếp điểm đóng; dòng lại chạy và quá trình lặp. Nhờ đóng–ngắt liên tiếp, chuông gõ nhiều lần trong khi giữ nút.
Đây là cách hoạt động của kiểu chuông đang xét, không phải mọi thiết bị phát tiếng chuông đều có cùng cấu tạo.
Bài luyện
Trong chuông có tiếp điểm tự ngắt, sau khi búa làm tiếp điểm tách, vì sao thanh sắt trở lại và mạch có thể đóng tiếp?
Mạch hở làm dòng ngừng, không giữ nguyên.
Cần giảm tác dụng để thanh trở lại, không tăng mãi.
Lõi không tự cung cấp nguồn điện.
Đúng: ngắt dòng và lực lò xo giúp hoàn thành chu kì.
Lời giải
Tiếp điểm tách làm mạch hở, dòng qua cuộn ngừng và tác dụng từ giảm. Lò xo kéo thanh về, tiếp điểm đóng lại; nếu vẫn giữ nút, dòng chạy và chu kì lặp. Đáp án D.