Nguyên tử gồm hạt nhân và vỏ
Các chất được tạo nên từ những hạt rất nhỏ gọi là **nguyên tử**. Quan niệm ban đầu của Đê-mô-crit, sau đó của Đan-tơn, xem nguyên tử không thể chia nhỏ hơn. Ngày nay biết nguyên tử có những hạt nhỏ hơn bên trong; không lấy quan niệm lịch sử làm mô tả cấu tạo hiện nay.
Nguyên tử gồm **hạt nhân** ở tâm và **vỏ** chứa các electron xung quanh. Trong mô hình được học, các hạt có vị trí và điện tích như sau:
| Hạt | Kí hiệu | Vị trí | Điện tích quy ước |
|---|---|---|---:|
| Proton | p | Hạt nhân | +1 |
| Neutron | n | Hạt nhân | 0 |
| Electron | e | Vỏ | −1 |
Hạt nhân mang điện tích dương, vỏ mang điện tích âm. Hạt nhân thường có cả proton và neutron; riêng loại nguyên tử hydrogen phổ biến có một proton và không có neutron.
Bài luyện
Cặp vị trí và điện tích nào đúng với electron?
Đây là vị trí và điện tích của proton, không phải electron.
Đây là vị trí và điện tích của neutron.
Electron thuộc vỏ và mang điện tích âm.
Electron ở vỏ nhưng điện tích là âm, không phải dương.
Lời giải
Electron là hạt tạo nên vỏ nguyên tử và mang một đơn vị điện tích âm, quy ước −1. Proton và neutron thuộc hạt nhân. Đáp án C.
Đọc mô hình Rơ-dơ-pho – Bo

Mô hình Rơ-dơ-pho đặt hạt nhân nhỏ ở tâm và electron xung quanh. Bo bổ sung cách sắp xếp electron theo **từng lớp**. Các vòng tròn trong hình biểu diễn lớp electron, không phải một loại hạt mới.
Lớp thứ nhất, gần hạt nhân nhất, chứa tối đa **2 electron**. Lớp thứ hai chứa tối đa **8 electron**. Với các nguyên tử đơn giản đang xét, đọc số electron từ lớp trong ra lớp ngoài. Không coi mọi lớp đều chỉ chứa tối đa hai electron.
Ví dụ, nguyên tử carbon có 6 electron: 2 ở lớp thứ nhất và 4 ở lớp thứ hai. Lớp thứ nhất đã đầy, lớp thứ hai chưa đầy. Electron lớp ngoài cùng liên quan đến tính chất hóa học của nguyên tử.
Bài luyện
Trong mô hình carbon có 6 electron, cách sắp xếp và nhận xét nào đúng?
Lớp đầu tối đa 2, lớp thứ hai tối đa 8 nên nhận xét đúng.
Lớp thứ nhất không chứa được 4 electron theo mô hình đang học.
6 vượt quá số tối đa 2 của lớp thứ nhất.
Lớp thứ hai có 4, chưa đạt tối đa 8.
Lời giải
Carbon có 6 electron. Hai electron ở lớp thứ nhất làm lớp này đầy; bốn electron còn lại ở lớp thứ hai, ít hơn tối đa 8. Đáp án A.
Làm và đọc một mô hình nguyên tử
Để làm mô hình carbon, đặt dấu hạt nhân ở giữa tấm bìa, vẽ hai vòng đồng tâm. Gắn hai dấu electron vào vòng trong, bốn dấu vào vòng ngoài; chú giải rõ dấu và vòng biểu diễn gì. Có thể dùng giấy thay viên bi; dụng cụ cắt cần được hướng dẫn.
Kiểm mô hình bằng cách đếm: có hai lớp, tổng sáu electron, lớp ngoài có bốn. Vòng tròn không có nghĩa nguyên tử là một vật phẳng hoặc electron được gắn cố định vào bìa.
Với chlorine có 17 electron, mô hình trong SGK có ba lớp: từ trong ra ngoài là 2, 8, 7. Tổng 2 + 8 + 7 = 17; số 7 là số electron lớp ngoài cùng, không phải tổng electron.
Bài luyện
Mô hình chlorine có các lớp electron lần lượt là 2, 8, 7. Số electron ở lớp ngoài cùng là bao nhiêu?
2 là số electron lớp trong cùng.
3 là số lớp, không phải số electron lớp ngoài.
17 là tổng electron của cả ba lớp.
Lớp ngoài cùng là lớp thứ ba, có 7 electron.
Lời giải
Đọc các lớp từ trong ra ngoài: 2, 8, 7. Lớp cuối cùng là lớp ngoài, có 7 electron. Tổng 17 và số lớp 3 là các đại lượng khác. Đáp án D.