Tạo chất hữu cơ và cung cấp oxygen
Cây xanh sử dụng carbon dioxide trong quá trình quang hợp, tạo chất hữu cơ và giải phóng oxygen. Chất hữu cơ là nguồn thức ăn cho động vật ăn thực vật; những động vật này lại có thể là thức ăn của động vật khác.
Ví dụ: cỏ cung cấp thức ăn cho châu chấu; châu chấu có thể là thức ăn của chim. Thực vật còn tạo nơi ở, nơi sinh sản cho nhiều loài, như cây cho chim làm tổ.
Như vậy, thực vật không chỉ có ích với người. Giảm thực vật có thể ảnh hưởng cả nguồn thức ăn và nơi sống của các động vật.
Bài luyện
Trong quan hệ cỏ → châu chấu → chim ăn châu chấu, thực vật có vai trò gì?
Cỏ là thức ăn của châu chấu trong ví dụ.
Cây cung cấp chất hữu cơ, không tạo trực tiếp cơ thể mọi động vật.
Châu chấu ăn cỏ, chim ăn châu chấu; vai trò của cỏ liên quan cả hai.
Ví dụ cho thấy các sinh vật có liên hệ về thức ăn.
Lời giải
Cỏ tạo, cung cấp chất hữu cơ làm thức ăn cho châu chấu. Chim ăn châu chấu nên cũng có liên hệ gián tiếp với nguồn thức ăn từ thực vật. Đáp án C.
Bảo vệ đất, nước và điều hòa môi trường
Tán cây, lớp lá rụng và thảm thực vật giúp hạn chế tác động của mưa lên đất và làm dòng nước chảy trên mặt chậm lại. Rễ giúp giữ đất; đất có thảm thực vật được bảo vệ tốt hơn trước nguy cơ xói mòn trong điều kiện phù hợp.
Cây còn tạo bóng mát, thoát hơi nước, góp phần điều hòa nhiệt độ quanh nơi có cây. Rừng có vai trò bảo vệ đất và nguồn nước, góp phần hạn chế một số tác hại của thiên tai.
Vai trò ấy không có nghĩa cứ có rừng thì tuyệt đối không xảy ra lũ, sạt lở. Mưa, địa hình và nhiều điều kiện khác cũng ảnh hưởng. Cần bảo vệ rừng cùng các biện pháp phòng tránh phù hợp.
Ví dụ: sườn đất có cây và sườn đất trọc
Xét hai sườn đất có điều kiện đất, độ dốc và lượng mưa tương tự. Ở sườn có cây che phủ, tán và lớp phủ làm giảm tác động của giọt mưa; rễ giúp giữ đất. Nước chảy mặt vì thế thường cuốn ít đất hơn so với sườn trọc.
Khi so sánh, cần xét các điều kiện tương tự. Không chỉ thấy một nơi có cây rồi kết luận mọi thay đổi ở đó đều do cây.
Bài luyện
Với hai sườn đất có điều kiện tương tự, vì sao nơi có thảm thực vật thường hạn chế xói mòn tốt hơn?
Các bộ phận và lớp phủ góp phần bảo vệ đất.
Thực vật không làm đất hoàn toàn không có nước; còn góp phần bảo vệ nguồn nước.
Rễ có vai trò bám, giữ đất.
Cây góp phần hạn chế tác hại, không loại bỏ tuyệt đối mọi thiên tai.
Lời giải
Thảm thực vật giảm tác động trực tiếp của mưa và dòng chảy; rễ giúp giữ đất. Nhờ đó nguy cơ xói mòn giảm trong điều kiện so sánh phù hợp. Đáp án A.
Cung cấp nhiều sản phẩm cho con người
| Vai trò | Ví dụ |
|---|---|
| Lương thực, thực phẩm | Lúa, ngô, đậu, rau |
| Quả | Xoài, chuối, bưởi |
| Gỗ và nguyên liệu | Tre, bạch đàn; bông cung cấp sợi |
| Làm cảnh, tạo bóng mát | Các cây cảnh, cây bóng mát được lựa chọn phù hợp |
| Nguyên liệu dược phẩm | Một số cây được sử dụng trong nghiên cứu, sản xuất thuốc |
Một cây có thể có nhiều công dụng, không chỉ thuộc một hàng trong bảng. Cần sử dụng đúng phần, đúng cách và bảo vệ nguồn thực vật.
Tận dụng lợi ích, không suy rộng quá mức
Trồng và chăm sóc cây phù hợp, không phá rừng, không bẻ cành, giẫm lên cây non là các việc góp phần bảo vệ thực vật.
Cây trồng trong nhà có thể làm đẹp không gian, nhưng vài chậu cây không thay cho việc kiểm soát nguồn ô nhiễm và thông gió phù hợp. Không coi cây cảnh như thiết bị bảo đảm làm sạch mọi khí trong phòng. Tham khảo: [EPA về chất lượng không khí trong nhà](https://www.epa.gov/indoor-air-quality-iaq/improving-indoor-air-quality).
Một số cây có chất độc; không tự ăn lá, quả lạ hay dùng cây làm thuốc chỉ từ hình trong bài. Chọn cây trồng, thực phẩm từ nguồn phù hợp và theo hướng dẫn của người lớn.
Bài luyện
Hành động nào vừa tận dụng lợi ích vừa bảo vệ thực vật?
Chặt phá làm suy giảm nơi sống và vai trò của rừng.
Cách làm chú ý cả bảo vệ cây, nguồn sản phẩm và an toàn.
Có cây chứa chất độc; không nếm cây lạ.
Một chậu cây không thay thế biện pháp kiểm soát nguồn ô nhiễm.
Lời giải
Cần chăm sóc, bảo vệ cây và sử dụng sản phẩm có nguồn phù hợp. Không suy ra mọi thực vật đều ăn được hay cây cảnh có thể xử lí mọi ô nhiễm. Đáp án B.