Từ tế bào tới cơ thể

Trong cơ thể đa bào, tế bào không chỉ đứng cạnh nhau. Chúng được tổ chức thành các cấp, cùng phối hợp hoạt động.
| Cấp tổ chức | Cách hiểu | Ví dụ |
|---|---|---|
| Tế bào | Đơn vị cấu tạo cơ bản | Tế bào cơ |
| Mô | Nhóm tế bào cùng thực hiện một chức năng | Mô cơ |
| Cơ quan | Gồm các mô phối hợp thực hiện một hoạt động | Dạ dày |
| Hệ cơ quan | Các cơ quan phối hợp thực hiện một quá trình sống | Hệ tiêu hóa |
| Cơ thể | Các hệ cơ quan phối hợp, thực hiện các quá trình sống | Cơ thể người |
Thứ tự từ cấp nhỏ tới cấp lớn: **tế bào → mô → cơ quan → hệ cơ quan → cơ thể**. Cấp lớn không chỉ là cấp nhỏ được phóng to, mà có sự kết hợp và phối hợp giữa các bộ phận.
Bài luyện
Dãy nào sắp xếp đúng các cấp tổ chức từ nhỏ tới lớn?
Mô gồm các tế bào; hệ cơ quan nằm trước cấp cơ thể.
Các tế bào tạo mô, các mô tạo cơ quan, nên mô phải trước cơ quan.
Hệ cơ quan gồm các cơ quan nên cơ quan phải trước hệ cơ quan.
Dãy phản ánh đúng quan hệ các cấp cấu tạo cơ thể đa bào.
Lời giải
Tế bào liên kết thành mô; các mô tạo cơ quan; các cơ quan phối hợp thành hệ; các hệ phối hợp trong cơ thể. Đáp án D.
Mô và cơ quan ở thực vật
Mô biểu bì bao bọc, bảo vệ. Mô mạch gỗ dẫn nước và chất khoáng; mô mạch rây dẫn các chất hữu cơ được tạo ra ở lá đến các phần khác của cây.
Ở một cây có hoa, các cơ quan có những nhiệm vụ chính:
| Cơ quan | Vai trò chính |
|---|---|
| Rễ | Hút nước, chất khoáng; giữ cây |
| Thân | Nâng đỡ, vận chuyển các chất |
| Lá | Quang hợp tạo chất hữu cơ ở lá xanh |
| Hoa | Liên quan đến sinh sản, hình thành quả và hạt |
Cây có hệ rễ và hệ chồi. Hệ chồi gồm phần thân, lá và các cơ quan sinh sản khi có; hệ rễ gồm các rễ. Mô mạch gỗ không phải một cơ quan như rễ hay lá.
Bài luyện
Trong các ví dụ sau, đâu là một cơ quan?
Đây là cấp tế bào.
Đây là cấp mô, gồm nhóm tế bào.
Dạ dày gồm nhiều mô phối hợp, là một cơ quan.
Hệ tiêu hóa gồm nhiều cơ quan, ở cấp hệ cơ quan.
Lời giải
Dạ dày được cấu tạo từ các mô cùng thực hiện hoạt động của dạ dày, nên thuộc cấp cơ quan. Đáp án C.
Các cơ quan và hệ cơ quan phối hợp
Hệ hô hấp có những cơ quan như mũi, khí quản và phổi, cùng tham gia trao đổi khí với môi trường. Hệ tiêu hóa có miệng, thực quản, dạ dày, ruột và các tuyến liên quan, cùng giúp biến đổi và hấp thu thức ăn.
Không nhầm một cơ quan với cả hệ: phổi là cơ quan, không phải toàn bộ hệ hô hấp. Các hệ cũng không làm việc hoàn toàn riêng rẽ: hệ tiêu hóa cung cấp chất dinh dưỡng; hệ tuần hoàn vận chuyển các chất tới nhiều phần cơ thể.
Ví dụ: rễ, thân và lá cùng hoạt động
Rễ hút nước và chất khoáng; các mô dẫn trong cây vận chuyển chúng tới lá. Lá xanh quang hợp tạo chất hữu cơ, rồi các chất được vận chuyển tới những phần khác.
Vì có sự phối hợp, rễ bị tổn thương có thể ảnh hưởng lá và sự phát triển của cả cây. Không thể chăm sóc cây chỉ dựa vào một cơ quan tách rời các cơ quan còn lại.
Bài luyện
Rễ cây bị tổn thương, khả năng hút nước giảm. Vì sao các phần khác của cây có thể bị ảnh hưởng?
Nước được rễ hút và vận chuyển tới các phần khác; thay đổi ở rễ ảnh hưởng sự phối hợp.
Các cơ quan có mối liên hệ trong cùng cơ thể.
Hút nước là chức năng quan trọng của rễ.
Cơ quan là một phần của cơ thể, không phải mỗi cơ quan đều là một cơ thể độc lập.
Lời giải
Rễ cung cấp nước và chất khoáng cho các phần khác qua hệ thống vận chuyển. Rễ bị tổn thương có thể ảnh hưởng hoạt động của thân, lá và toàn cây. Đáp án A.