Chất có thể tồn tại ở những thể nào?
Nước đá ở thể rắn, nước uống ở thể lỏng, hơi nước ở thể khí. Thể của chất phụ thuộc vào điều kiện, không phải mỗi chất chỉ có một thể duy nhất.
| Đặc điểm | Thể rắn | Thể lỏng | Thể khí |
|---|---|---|---|
| Hình dạng | Có hình dạng xác định | Theo phần bình đang chứa chất lỏng | Theo toàn bộ bình chứa |
| Khả năng chảy | Không chảy như chất lỏng | Có thể chảy | Có thể lan ra, chiếm không gian bình chứa |
| Khả năng bị nén | Rất khó nén | Khó nén | Dễ nén hơn |
Khi rót nước từ cốc sang chai, hình dạng phần nước thay đổi theo vật chứa. Một viên đá chuyển từ cốc sang chai vẫn giữ hình dạng của nó nếu không bị làm vỡ hoặc nóng chảy.
Ví dụ: cát có phải chất lỏng không?
Cát có thể đổ từ túi vào cốc, nhưng cát gồm nhiều hạt rắn riêng biệt. Quan sát một hạt cát thấy hạt có hình dạng xác định. Các hạt xê dịch và sắp xếp lại khi đổ, nên cả đống cát thay đổi hình dạng.
Vì vậy, không kết luận cát là chất lỏng chỉ vì có thể đổ cát vào bình. Cần xét đặc điểm của từng hạt.
Bài luyện
Một đống cát có hình dạng thay đổi khi đổ vào cốc. Nhận xét nào đúng?
Mỗi hạt cát có hình dạng xác định; việc đổ làm thay đổi cách sắp xếp các hạt.
Đổ được không đủ để xác định thể; cần quan sát từng hạt cát.
Đổ cát không đồng nghĩa với việc làm cát nóng chảy.
Cát không lan ra chiếm toàn bộ bình như chất khí.
Lời giải
Cát gồm những hạt rắn nhỏ. Khi đổ, các hạt di chuyển tương đối với nhau, không chuyển thành chất lỏng. Đáp án A.
Thí nghiệm: so sánh nước với không khí
Giáo viên chuẩn bị hai xi lanh không có kim: một chiếc chứa nước, một chiếc chứa không khí. Bịt kín đầu mỗi xi lanh và ấn pít-tông nhẹ theo hướng dẫn.
Với xi lanh chứa không khí, pít-tông có thể đi vào rõ rệt: thể tích không khí giảm. Với xi lanh chứa nước, pít-tông rất khó đi vào: nước khó bị nén.
Thí nghiệm giúp so sánh khả năng bị nén của thể khí và thể lỏng. Không dùng kim tiêm, không ấn mạnh hoặc hướng xi lanh vào người.
Bài luyện
Khi bịt kín xi lanh chứa không khí rồi ấn nhẹ pít-tông, thể tích không khí giảm. Điều này cho thấy gì?
Chất rắn khó bị nén; không khí trong xi lanh ở thể khí.
Không khí vẫn trong xi lanh, chỉ chiếm thể tích nhỏ hơn.
Thể tích giảm khi bị nén là đặc điểm của chất khí.
Quan sát này không cho thấy không khí chuyển thành nước.
Lời giải
Xi lanh kín nên không khí vẫn được giữ bên trong. Pít-tông đi vào làm không khí chiếm thể tích nhỏ hơn, cho thấy chất khí có thể bị nén. Đáp án C.
Bài luyện
Rót một ít nước từ cốc sang chai. Đặc điểm nào của nước thể hiện tính chất của thể lỏng?
Chất lỏng không có hình dạng cố định như một vật rắn.
Nước lỏng có hình dạng theo phần vật chứa mà nó chiếm.
Một ít nước lỏng không tự lan ra chiếm toàn bộ thể tích chai.
Chất lỏng khó bị nén, không dễ nén như chất khí.
Lời giải
Khi đổi vật chứa, hình dạng phần nước thay đổi theo phần bình chứa nước. Đó là đặc điểm của chất lỏng. Đáp án B.