Mở đầu
Saccharose và maltose cùng công thức C₁₂H₂₂O₁₁, đều có vị ngọt và tan tốt trong nước. Điểm phân biệt quan trọng lại nằm ở chỗ hai đơn vị đường nối với nhau.
Saccharose
Saccharose gồm một đơn vị α-glucose và một đơn vị β-fructose nối bằng liên kết α-1,2-glycoside qua cả hai carbon anomeric. Vì không còn OH anomeric tự do, saccharose không mở vòng tạo carbonyl và không cho phản ứng Tollens.
Thủy phân trong acid hoặc nhờ enzyme:
$$\mathrm{C_{12}H_{22}O_{11}+H_2O\rightarrow C_6H_{12}O_6(glucose)+C_6H_{12}O_6(fructose)}.$$
Kiểm tra nhanh
Sản phẩm thủy phân hoàn toàn saccharose là gì?
Đây là sản phẩm của maltose.
Saccharose gồm một glucose và một fructose.
Saccharose không gồm hai fructose.
Không có lên men trong phản ứng thủy phân.
Lời giải
**Cách làm**
Một mol saccharose thủy phân tạo một mol glucose và một mol fructose.
Maltose
Maltose gồm hai đơn vị glucose nối bằng liên kết $\alpha$-1,4-glycoside. Một carbon anomeric còn tự do, nên maltose có thể mở vòng và là đường khử: phản ứng với Tollens, Cu(II) trong kiềm khi đun nóng.
Thủy phân:
$$\mathrm{C_{12}H_{22}O_{11}+H_2O\rightarrow2C_6H_{12}O_6}.$$
Sản phẩm là hai mol glucose trên một mol maltose.
So sánh nhanh
| Tính chất | Saccharose | Maltose |
|---|---|---|
| Đơn vị cấu tạo | glucose + fructose | glucose + glucose |
| OH anomeric tự do | không | có |
| Tollens trước thủy phân | âm tính | dương tính |
| Sản phẩm thủy phân | glucose + fructose | 2 glucose |
Cả hai có nhiều OH nên đều có thể hòa tan Cu(OH)₂ ở nhiệt độ thường tạo dung dịch xanh lam.
Trạng thái tự nhiên và ứng dụng
Saccharose là chất rắn, dễ tan trong nước, có nhiều trong mía, củ cải đường và hoa thốt nốt; được dùng phổ biến làm chất tạo ngọt trong thực phẩm.
Maltose là chất rắn, dễ tan trong nước, có trong một số hạt nảy mầm và được tạo ra khi thủy phân tinh bột. Maltose được dùng trong sản xuất bia và một số loại bánh kẹo.
Ví dụ mẫu
Thủy phân hoàn toàn 0,020 mol saccharose, thu 0,020 mol glucose và 0,020 mol fructose. Nếu toàn bộ sản phẩm phản ứng Tollens hoàn toàn, mỗi đường đơn tạo 0,040 mol Ag. Tổng n Ag = 0,080 mol.
> **Dễ nhầm:** Saccharose ban đầu không tráng bạc nhưng sản phẩm thủy phân có tráng bạc: phản ứng đã làm thay đổi cấu tạo, nên không có mâu thuẫn.
Luyện tập
Disaccharide nào cho phản ứng Tollens trước khi thủy phân?
Saccharose không còn OH anomeric tự do.
Maltose có một carbon anomeric tự do nên là đường khử.
Saccharose không cho phản ứng.
Maltose cho phản ứng.
Lời giải
**Cách làm**
Maltose còn OH anomeric tự do, có thể mở vòng tạo nhóm aldehyde; saccharose thì không.
Ghi nhớ
- Saccharose không khử, thủy phân cho glucose + fructose.
- Maltose là đường khử, thủy phân cho 2 glucose.
- Khác biệt nằm ở carbon anomeric tự do.
Đang học