Quy tắc octet và sự hình thành liên kết

**Liên kết hóa học** là sự kết hợp giữa các nguyên tử để tạo thành phân tử hoặc tinh thể bền vững hơn. Trong quá trình tạo liên kết, chủ yếu các electron thuộc lớp ngoài cùng và phân lớp sát lớp ngoài cùng tham gia. Chúng được gọi là **electron hóa trị**. Số electron hóa trị giúp dự đoán khả năng nhường, nhận hoặc góp chung electron của nguyên tử.

Khi hình thành liên kết hóa học, nguyên tử của nhiều nguyên tố nhóm A có xu hướng **nhường, nhận hoặc góp chung electron** để đạt cấu hình electron bền vững của khí hiếm gần nhất. Các khí hiếm, trừ helium, có 8 electron lớp ngoài cùng nên xu hướng này được gọi là **quy tắc octet**. Hydrogen và helium bền với 2 electron ở lớp K.

- **Nhường electron:** sodium nhường 1 electron, tạo ion $\mathrm{Na^+}$ có cấu hình như neon. - **Nhận electron:** fluorine nhận 1 electron, tạo ion $\mathrm{F^-}$ có cấu hình như neon. - **Góp chung electron:** trong $\mathrm{Cl_2}$, mỗi nguyên tử chlorine góp 1 electron tạo một cặp electron dùng chung; xung quanh mỗi chlorine có 8 electron. Quy tắc octet giúp mô tả xu hướng tạo liên kết, chưa cho biết đầy đủ loại liên kết và cấu trúc không gian của chất.

Quy tắc octet đúng với nhiều hợp chất của nguyên tố chu kì 2 và một số kim loại, phi kim điển hình, nhưng không phải định luật tuyệt đối. Ví dụ, $\mathrm{BH_3}$ có nguyên tử B chưa đủ 8 electron; $\mathrm{PCl_5}$ có 10 electron xung quanh P; một số phân tử như NO có số electron lẻ. Trong bài toán phổ thông, chỉ vận dụng octet khi cấu tạo đang xét phù hợp với quy tắc.