Polyalcohol và phép thử Cu(OH)₂

Mở đầu

Ethanol và glycerol đều có OH, nhưng khi thêm vào Cu(OH)₂ mới tạo ở điều kiện thường, hiện tượng khác nhau. Sự khác biệt nằm ở số lượng và vị trí các nhóm OH.

OH liền kề

Ethylene glycol HO–CH₂–CH₂–OH có hai OH liền kề. Glycerol HO–CH₂–CH(OH)–CH₂–OH có ba OH và chứa các cặp OH liền kề. Ngược lại, propane-1,3-diol HO–CH₂–CH₂–CH₂–OH có hai OH nhưng không nằm trên hai carbon kề nhau, nên không dùng quy tắc trên để dự đoán hiện tượng xanh lam đậm.

Kiểm tra nhanh

Chất nào có các nhóm OH trên hai carbon kề nhau?

AEthanolBEthylene glycolCPropane-1,3-diolDPhenol

Hiện tượng với Cu(OH)₂

Ở nhiệt độ thường, thêm ethylene glycol hoặc glycerol vào kết tủa Cu(OH)₂ mới tạo làm kết tủa tan, thu dung dịch xanh lam đậm do hình thành phức với Cu(II). Phép thử nhận đặc điểm cấu tạo có nhiều OH liền kề trong phạm vi mẫu, không khẳng định duy nhất một chất. Một số hợp chất nhiều nhóm OH khác như carbohydrate cũng có thể cho hiện tượng tương tự.

Phân biệt với phản ứng oxi hóa

Dung dịch xanh lam đậm ở nhiệt độ thường là hiện tượng tạo phức, Cu vẫn ở số oxi hóa +2. Không nhầm với phản ứng khi đun chất khử cùng Cu(OH)₂ có thể tạo Cu₂O đỏ gạch. Vì thế phải đọc rõ “nhiệt độ thường” hay “đun nóng” và loại chất trong mẫu trước khi kết luận.

Ví dụ mẫu

Ba mẫu ethanol, ethylene glycol, propane-1,3-diol: phép thử Cu(OH)₂ thường dùng nhận ra ethylene glycol nhờ hai OH liền kề. > **Dễ nhầm:** Để phân biệt nốt hai mẫu còn lại, cần dữ kiện hoặc phép thử khác; không kết luận cả ba chỉ bằng một màu.

Luyện tập

Hiện tượng khi cho glycerol vào Cu(OH)₂ mới tạo ở nhiệt độ thường là gì?

ACó khí H₂BKết tủa tan tạo dung dịch xanh lam đậmCTạo kết tủa trắngDDung dịch mất màu hoàn toàn

Ghi nhớ

- Polyalcohol có OH trên các carbon kề nhau tạo phức xanh lam đậm với Cu(OH)₂ ở nhiệt độ thường. - Đây là tạo phức, không phải dấu hiệu riêng của một chất.