Hợp chất hữu cơ và nhóm chức

Hợp chất hữu cơ là hợp chất của carbon, trừ một số hợp chất được xếp vào vô cơ như CO, CO₂, muối carbonate, cyanide và carbide. - **Hydrocarbon** chỉ chứa C và H, ví dụ CH₄, C₂H₄, C₆H₆. - **Dẫn xuất hydrocarbon** ngoài C, H còn có nguyên tố khác hoặc có thể xem là sản phẩm thay H trong hydrocarbon bằng nguyên tử, nhóm nguyên tử khác; ví dụ C₂H₅OH, CH₃Cl, CH₃COOH. Không thể chỉ thấy carbon trong công thức rồi kết luận chất đó là hợp chất hữu cơ.

Phân tử hợp chất hữu cơ nhất thiết có carbon, thường có thêm H, O, N, halogen, S hoặc P. Liên kết chủ yếu là liên kết cộng hóa trị; các nguyên tử carbon có thể liên kết với nhau tạo mạch carbon. Nhiều hợp chất hữu cơ có nhiệt độ nóng chảy, nhiệt độ sôi thấp; thường ít tan trong nước nhưng tan trong dung môi hữu cơ. Chúng thường dễ cháy, dễ bị phân hủy bởi nhiệt; phản ứng hữu cơ thường xảy ra chậm, theo nhiều hướng và có thể tạo hỗn hợp sản phẩm. Đây là các đặc điểm chung, không phải quy tắc tuyệt đối cho mọi chất.

Nhóm chức là nguyên tử hoặc nhóm nguyên tử gây ra những phản ứng đặc trưng của hợp chất hữu cơ. | Loại hợp chất | Nhóm chức hoặc đặc điểm | Ví dụ | |---|---|---| | Dẫn xuất halogen | –X (X = F, Cl, Br, I) | CH₃Cl | | Alcohol | –OH gắn với carbon no | C₂H₅OH | | Ether | –O– | CH₃OCH₃ | | Aldehyde | –CHO | CH₃CHO | | Ketone | $>\!$C=O | CH₃COCH₃ | | Carboxylic acid | –COOH | CH₃COOH | | Ester | –COO– | CH₃COOCH₃ | | Amine | chẳng hạn –NH₂ | CH₃NH₂ | Phải xét cả cách liên kết. Nhóm –OH trong –COOH không làm carboxylic acid trở thành alcohol.

1. Xác định các nguyên tố có mặt. 2. Tìm liên kết bội và nhóm nguyên tử đặc trưng. 3. Xác định loại hợp chất; nếu có nhiều nhóm chức, ghi nhận đầy đủ thay vì ép vào một loại duy nhất. Ví dụ, CH₃CH₂CHO chứa nhóm –CHO ở cuối mạch nên là aldehyde. CH₃COCH₃ có nhóm carbonyl nằm giữa hai nguyên tử carbon nên là ketone.