Mở đầu
Halogen có thể phản ứng với hydrogen, nước và dung dịch kiềm. Sản phẩm phụ thuộc halogen, nhiệt độ và nồng độ nên phải đọc đủ điều kiện.
Phản ứng với hydrogen
Dạng tổng quát:
$$\mathrm{H_2}+\mathrm{X_2}\rightarrow2\mathrm{HX}.$$
Mức độ phản ứng giảm từ F₂ đến I₂. H₂ và Cl₂ có thể phản ứng mạnh khi chiếu sáng; H₂ và I₂ phản ứng thuận nghịch khi đun nóng.
Trong HX, H thường có số oxi hóa +1 và X là −1: H₂ bị oxi hóa, X₂ bị khử.
Kiểm tra nhanh
Trong phản ứng $\mathrm{H_2}+\mathrm{Cl_2}\rightarrow2\mathrm{HCl}$, chất oxi hóa là gì?
H tăng từ 0 lên +1 nên H₂ là chất khử.
Cl giảm từ 0 xuống −1 nên Cl₂ là chất oxi hóa.
HCl là sản phẩm.
Hai chất có vai trò trái nhau.
Lời giải
**Cách làm**
Cl₂ nhận electron khi Cl giảm từ 0 xuống −1, nên Cl₂ là chất oxi hóa.
Chlorine tác dụng với nước
$$\mathrm{Cl_2}+\mathrm{H_2O}\rightleftharpoons\mathrm{HCl}+\mathrm{HClO}.$$
Một phần Cl từ 0 xuống −1 trong HCl, phần khác từ 0 lên +1 trong HClO. Đây là phản ứng tự oxi hóa–khử.
HClO có tính oxi hóa và góp phần tẩy màu, khử khuẩn trong điều kiện phù hợp. Nước chlorine giảm tác dụng khi để lâu hoặc dưới ánh sáng. Không dùng phản ứng này như hướng dẫn tự điều chế chlorine.
Chlorine tác dụng với kiềm
Với NaOH loãng, lạnh:
$$\mathrm{Cl_2}+2\mathrm{NaOH}\rightarrow\mathrm{NaCl}+\mathrm{NaClO}+\mathrm{H_2O}.$$
Với NaOH đặc, nóng:
$$3\mathrm{Cl_2}+6\mathrm{NaOH}\rightarrow5\mathrm{NaCl}+\mathrm{NaClO_3}+3\mathrm{H_2O}.$$
Cùng là phản ứng tự oxi hóa–khử nhưng sản phẩm chứa chlorine có số oxi hóa dương khác nhau. Điều kiện “loãng, lạnh” và “đặc, nóng” là dữ kiện quyết định.
Ví dụ mẫu
Trong phản ứng Cl₂ với NaOH nguội, một Cl nhận 1e thành Cl⁻, một Cl nhường 1e lên +1 trong ClO⁻. Với kiềm nóng tạo ClO₃⁻, Cl lên +5 nhường 5e nên cần năm Cl nhận electron. Đây là lí do hệ số sản phẩm chloride khác nhau.
Luyện tập
Sản phẩm của Cl₂ với NaOH loãng, lạnh là gì?
Đúng với điều kiện loãng, lạnh.
NaClO₃ là sản phẩm trong điều kiện đặc, nóng.
Cl₂ vừa bị khử vừa bị oxi hóa.
Không phải hệ sản phẩm của phản ứng đã học.
Lời giải
**Cách làm**
$\mathrm{Cl_2}+2\mathrm{NaOH}\rightarrow\mathrm{NaCl}+\mathrm{NaClO}+\mathrm{H_2O}$.
Ghi nhớ
- Halogen phản ứng với H₂ tạo HX.
- Với nước và kiềm, chlorine có thể tự oxi hóa–khử; sản phẩm với NaOH phụ thuộc rõ vào nồng độ và nhiệt độ.
Đang học