Dẫn xuất halogen: phản ứng thế và tách

Khi đun dẫn xuất halogen có X gắn với carbon no cùng dung dịch kiềm, X có thể bị thay bằng OH: $$\mathrm{R-X+NaOH_{(aq)}\rightarrow R-OH+NaX}.$$ Ví dụ: $$\mathrm{CH_3CH_2Br+NaOH\xrightarrow{t^\circ}CH_3CH_2OH+NaBr}.$$ Trong thí nghiệm thủy phân bromoethane, sau phản ứng phải trung hòa NaOH dư bằng HNO₃ rồi mới thêm AgNO₃. Kết tủa AgBr màu vàng nhạt chứng tỏ đã tạo ion Br⁻; nếu không trung hòa, Ag⁺ còn tạo Ag₂O kết tủa trong môi trường kiềm và làm sai dấu hiệu quan sát. Phương trình đơn giản trên không áp dụng nguyên xi khi X gắn trực tiếp với carbon của liên kết đôi hoặc vòng thơm.

Khi đun alkyl halide có H ở carbon kề với KOH trong alcohol, có thể tách HX: $$\mathrm{CH_3CH_2Br+KOH\xrightarrow{alcohol,t^\circ}CH_2{=}CH_2+KBr+H_2O}.$$ Nếu có nhiều vị trí tách, áp dụng quy tắc Zaitsev: halogen ưu tiên bị tách cùng H ở carbon bên cạnh có bậc cao hơn, tạo alkene có nhiều nhóm alkyl thế hơn làm sản phẩm chính.

Đọc đồng thời ba dữ kiện: 1. Dung môi nước hay alcohol. 2. Có đun nóng hay không. 3. Cấu tạo có H ở carbon kề carbon mang halogen hay không; nếu có nhiều vị trí thì xét Zaitsev. Không chỉ nhìn thấy KOH/NaOH rồi kết luận. Phản ứng tách cần hình thành được liên kết đôi và thường được đề nhấn bằng dung môi alcohol, nhiệt độ.