Chuyển dịch cân bằng

Với $\mathrm{N_2+3H_2\rightleftharpoons2NH_3}$: - thêm N₂ hoặc H₂ → cân bằng chuyển thuận; - bớt NH₃ → cân bằng chuyển thuận để tạo thêm NH₃; - thêm NH₃ → cân bằng chuyển nghịch. Muốn tăng lượng sản phẩm ở cân bằng, có thể tăng nồng độ chất đầu hoặc liên tục lấy bớt sản phẩm nếu điều kiện thực tế cho phép.

Khi nén đẳng nhiệt làm áp suất tăng, cân bằng chuyển về phía có **ít mol khí hơn**. Giảm áp suất làm chuyển về phía nhiều mol khí hơn. Ví dụ Haber có 4 mol khí ở vế trái và 2 mol khí ở vế phải nên tăng áp suất ưu tiên chiều tạo NH₃. Nếu tổng hệ số khí hai vế bằng nhau, thay đổi áp suất bằng nén hoặc giãn không làm chuyển dịch cân bằng theo quy tắc này. Quy tắc áp suất chỉ dùng cho cân bằng có chất khí. Nếu tổng hệ số của các chất khí ở hai vế bằng nhau, nén hoặc giãn hệ không làm cân bằng chuyển dịch.

Coi nhiệt như một thành phần: - tăng nhiệt độ → ưu tiên chiều thu nhiệt; - giảm nhiệt độ → ưu tiên chiều tỏa nhiệt. Với phản ứng thuận tỏa nhiệt, tăng nhiệt độ làm cân bằng chuyển nghịch và làm Kc của chiều thuận giảm. Trong các tác động thường học, chỉ nhiệt độ làm thay đổi giá trị hằng số cân bằng của phản ứng đã cho.

Xúc tác làm giảm năng lượng hoạt hóa của cả hai chiều, giúp hệ đạt cân bằng nhanh hơn. Nó không làm đổi Kc và không làm đổi thành phần cân bằng ở cùng nhiệt độ. Vì vậy cần tách hai câu hỏi: “đạt cân bằng nhanh hơn không?” và “lượng chất ở cân bằng có đổi không?”.