Mở đầu
Dung dịch chuẩn đã biết nồng độ giúp tìm nồng độ mẫu còn lại. Trước khi tính thể tích, ta viết phản ứng để biết hai chất cần nhau theo tỉ lệ nào.
Các thành phần chính
- Burette chứa dung dịch chuẩn và cho phép đọc thể tích đã dùng.
- Pipette lấy chính xác một thể tích mẫu.
- Bình tam giác chứa mẫu và chất chỉ thị thích hợp.
Gần điểm cuối, thêm từng giọt và lắc đều. Đọc burette ở tầm mắt; thể tích đã dùng bằng số đọc cuối trừ số đọc đầu.
Kiểm tra nhanh
Burette có số đọc đầu 0,35 mL và số đọc cuối 18,90 mL. Thể tích dung dịch chuẩn đã dùng là bao nhiêu?
$18{,}90-0{,}35=18{,}55$ mL.
Đây là số đọc cuối, chưa trừ số đầu.
Đã cộng hai số đọc.
Đây chỉ là số đọc đầu.
Lời giải
**Cách làm**
$V=18{,}90-0{,}35=18{,}55$ mL.
Điểm tương đương và điểm cuối
Điểm tương đương là khi acid và base phản ứng đúng tỉ lệ phương trình. Điểm cuối là thời điểm nhận biết bằng sự đổi màu chỉ thị. Chỉ thị phù hợp giúp hai điểm đủ gần nhau.
Với HCl và NaOH:
$$\mathrm{HCl+NaOH\rightarrow NaCl+H_2O},$$
tại tương đương: $n_{HCl}=n_{NaOH}$.
Với H₂SO₄ và NaOH:
$$\mathrm{H_2SO_4+2NaOH\rightarrow Na_2SO_4+2H_2O},$$
tại tương đương: $n_{NaOH}=2n_{H_2SO_4}$. Không dùng công thức 1 : 1 khi hệ số khác nhau.
Ví dụ mẫu: Ví dụ xác định nồng độ NaOH
Lấy 10,00 mL NaOH chưa biết nồng độ, chuẩn độ vừa đủ bằng 8,00 mL HCl 0,100 M.
$$n_{HCl}=0{,}100\times0{,}00800=8{,}00\times10^{-4}\ \mathrm{mol}.$$
Phản ứng có tỉ lệ 1 : 1 nên $n_{NaOH}=8{,}00\times10^{-4}$ mol.
$$C_{NaOH}=\frac{8{,}00\times10^{-4}}{0{,}01000}=0{,}0800\ \mathrm M.$$
Phải đổi mL sang L khi tính số mol bằng $n=CV$.
Thao tác giúp giảm sai số
Tráng pipette và burette bằng chính dung dịch sẽ chứa; đọc thể tích ở ngang tầm mắt và không để bọt khí ở đầu burette. Gần điểm cuối, nhỏ từng giọt và lắc đều bình tam giác.
Thực hiện ít nhất ba lần. Trong ví dụ NaOH ở bình tam giác, HCl ở burette và dùng phenolphthalein, dung dịch ban đầu có màu hồng. Dừng khi màu hồng vừa mất hẳn sau khi lắc đều; thêm HCl quá điểm cuối làm thể tích đọc được lớn hơn cần thiết.
Luyện tập
Chuẩn độ 10,00 mL NaOH bằng HCl 0,100 M, dùng vừa đủ 8,00 mL. Nồng độ NaOH là bao nhiêu?
Đã chia sai thể tích.
$C_{NaOH}=0{,}100\times8{,}00/10{,}00=0{,}080$ M.
Đã bỏ qua tỉ lệ thể tích.
Đã lấy tỉ số thể tích ngược.
Lời giải
**Cách làm**
Phản ứng 1 : 1 nên $C_{HCl}V_{HCl}=C_{NaOH}V_{NaOH}$. Suy ra $C_{NaOH}=0{,}100\times8{,}00/10{,}00=0{,}080$ M.
Ghi nhớ
- Đọc đúng thể tích burette, xác định tỉ lệ mol từ phương trình, dùng đúng tổng thể tích và thống nhất đơn vị.
- Điểm cuối chỉ xấp xỉ điểm tương đương nhờ chỉ thị phù hợp.
Đang học