Cellulose và các dẫn xuất

Công thức mắt xích cellulose cũng là $(\mathrm{C_6H_{10}O_5})_n$, nhưng cấu hình liên kết khác tinh bột. Mỗi mắt xích thường biểu diễn có ba nhóm OH tự do: $$[\mathrm{C_6H_7O_2(OH)_3}]_n.$$ Mạch thẳng xếp gần nhau, liên kết hydrogen mạnh nên cellulose không tan trong nước và phần lớn dung môi thông thường. Con người không có enzyme cellulase để tiêu hóa cellulose như tinh bột.

Thủy phân hoàn toàn: $$\mathrm{(C_6H_{10}O_5)_n+nH_2O\rightarrow nC_6H_{12}O_6}.$$ Các nhóm OH có thể phản ứng với nitric acid khi có H₂SO₄ đặc, đun nóng, tạo cellulose nitrate. Khi cả ba nhóm OH trên mỗi mắt xích phản ứng: $$[\mathrm{C_6H_7O_2(OH)_3}]_n+3n\mathrm{HNO_3}\xrightarrow{\mathrm{H_2SO_4},t^\circ}[\mathrm{C_6H_7O_2(ONO_2)_3}]_n+3n\mathrm{H_2O}.$$ Mức độ thế phụ thuộc điều kiện, nên không mặc định cả ba OH đều phản ứng nếu đề không nêu. Cellulose nitrate dễ cháy; nội dung chỉ dùng để hiểu cấu tạo và ứng dụng vật liệu.

Cellulose tan trong nước Schweizer, là dung dịch thu được khi hòa tan Cu(OH)₂ trong ammonia, do tương tác tạo phức với Cu(II). Đây là quá trình hòa tan do tạo phức, khác với thủy phân cắt mạch thành glucose và khác với phản ứng tạo cellulose nitrate.

Khi kiểm tra sản phẩm thủy phân cellulose, cần trung hòa H₂SO₄ bằng NaHCO₃ rồi tạo môi trường kiềm trước khi dùng Cu(OH)₂, tương tự logic của thí nghiệm tinh bột. Phản ứng với HNO₃ đặc/H₂SO₄ đặc nguy hiểm, chỉ thực hiện theo quy trình phòng thí nghiệm hoặc quan sát video. Cellulose có nhiều trong gỗ và bông; được dùng làm vật liệu xây dựng, giấy, sợi tự nhiên, sợi nhân tạo và nguyên liệu sản xuất ethanol, cellulose nitrate.