btvn.vn

Đọc GTLN–GTNN từ bảng và đồ thị

Lưu trên thiết bị này
Ứng dụng đạo hàm và đồ thị · Chọn bài khác

Đề cho hình thì bắt đầu ở đâu?

Trước hết đọc tập đang xét, sau đó kiểm tra hình là đồ thị của $f$ hay $f'$. Muốn đọc GTLN–GTNN của $f$, ta cần giá trị của **hàm số $f$**. Đồ thị đạo hàm chỉ cho dấu và độ lớn của đạo hàm, không tự cho giá trị hàm.

Ba điều cần nhìn

1. **Miền đang xét:** chỉ so sánh trong khoảng hoặc đoạn đề hỏi. 2. **Tung độ:** điểm có tọa độ $(a;b)$ cho $f(a)=b$. Giá trị hàm là số thứ hai. 3. **Điểm được nhận:** chấm kín biểu thị điểm thuộc đồ thị; chấm rỗng biểu thị vị trí bị loại. Một giá trị ở chấm rỗng vẫn có thể đạt tại điểm khác, nên phải nhìn toàn phần đồ thị đang xét. Với bảng biến thiên, đọc hàng $x$ để biết vị trí, hàng $f$ để biết giá trị và chiều tăng giảm. Không lấy số $0$ trong hàng $f'$ làm giá trị cực trị của $f$.

Ví dụ 1 — Đọc bảng trên một đoạn

Cho bảng biến thiên của $f$ trên đoạn $[-2;3]$:
Bảng biến thiên: x từ −2 qua −1, 1 đến 3. Hàm tăng từ 1 đến 5, giảm đến −1, rồi tăng đến 2.
Bảng biến thiên trên $[-2;3]$.
Mở hình lớn
Bảng cho hàm $f$ liên tục trên $[-2;3]$. Hai đầu mút đều được nhận. Hàm tăng từ giá trị $1$ đến $5$, giảm đến $-1$, rồi tăng đến $2$. Vì bảng thể hiện chiều biến thiên trên cả ba khoảng, không có giá trị nào lớn hơn $5$ hoặc nhỏ hơn $-1$. Vậy GTLN là $5$ tại $x=-1$; GTNN là $-1$ tại $x=1$. Lưu ý hai số $-1$ xuất hiện với vai trò khác nhau: vị trí đạt GTLN và giá trị nhỏ nhất. Nếu chỉ có bảng giá trị ở vài điểm mà không biết chiều biến thiên hoặc danh sách điểm cần xét đầy đủ, ta chưa được kết luận cho cả đoạn.

Thử: thu hẹp đoạn cần đọc

Với bảng vừa cho, GTLN và GTNN của $f$ trên $[1;3]$ lần lượt bằng bao nhiêu?
Chọn một đáp án

Ví dụ 2 — Chấm rỗng ở đầu mút

Đồ thị $y=h(x)$ trên $[-1;3)$:
Đồ thị gồm hai đoạn thẳng từ điểm kín (−1;1) lên điểm kín (1;4), rồi xuống điểm rỗng (3;0).
Đầu phải không thuộc đồ thị.
Mở hình lớn
Hình biểu diễn toàn bộ đồ thị $y=h(x)$ trên $[-1;3)$. Các đoạn thẳng nối liên tiếp những điểm được vẽ. Điểm cao nhất được nhận là $(1;4)$, nên GTLN là $4$ tại $x=1$. Đầu phải có chấm rỗng ở $(3;0)$: điểm này không thuộc đồ thị. Mọi giá trị trên hình đều dương. Trên đoạn thẳng đi xuống về phía $x=3$, giá trị có thể gần $0$ tùy ý nhưng không bằng $0$. Với mỗi điểm trên nhánh đó, ta còn đi sang phải một chút để có giá trị nhỏ hơn. Vì thế hàm không có GTNN. Không chỉ nhìn xem hình có chấm rỗng hay không: nếu có một điểm khác thực sự nhận giá trị $0$ thì kết luận về GTNN sẽ khác.

Thử: đổi khoảng thành đoạn

Nếu bổ sung điểm $(3;0)$ vào đồ thị trên, miền thành $[-1;3]$. GTLN, GTNN thay đổi thế nào?
Chọn một đáp án

Hình dùng cho bài luyện 1

Đồ thị u nối các điểm kín (−2;2), (0;−2), (2;3), (4;1).
Đồ thị $y=u(x)$ trên $[-2;4]$.
Mở hình lớn
Hình sau là một đồ thị mới của $u$ trên $[-2;4]$. Các đoạn thẳng nối những điểm đánh dấu; mọi điểm đầu mút đều được nhận. Dùng hình này cho bài luyện 1.

Bài luyện 1

Từ hình của $u$ vừa cho, tìm GTLN, GTNN trên $[-2;4]$. Nêu cả nơi đạt được.
Chọn một đáp án

Bài luyện 2

Biết đồ thị $y=v\prime(x)$ nằm phía trên trục hoành với mọi $x\in(0;2)$ và $v$ liên tục trên $[0;2]$. Có biết GTLN của $v$ bằng bao nhiêu không? Có biết đạt tại đâu không?
Chọn một đáp án

Bài luyện 3

Chỉ biết $w(0)=1$, $w(1)=3$, $w(2)=2$. Mai kết luận GTLN của $w$ trên $[0;2]$ là 3. Có đủ dữ kiện không?
Chọn một đáp án

Những điều cần nhớ

Đọc miền trước, đọc tung độ sau, rồi kiểm giá trị có đạt được. Bảng biến thiên cung cấp thông tin trên cả khoảng; bảng một vài giá trị thì chưa chắc. Với đồ thị đạo hàm, ta suy chiều biến thiên trước, không đọc trực tiếp giá trị hàm.

Đang học