Một mùa hạ có hai nguồn gió cần phân biệt
Mùa hạ từ tháng 5 đến tháng 10 có hai luồng gió cùng hướng tây nam. Đầu mùa, khối khí nhiệt đới ẩm từ Bắc Ấn Độ Dương qua vịnh Ben-gan vào nước ta, gây mưa lớn cho Nam Bộ và Tây Nguyên.
Khi vượt các dãy núi, luồng khí này có thể trở nên khô nóng ở vùng khuất gió như đồng bằng ven biển Trung Bộ và phần phía nam khu vực Tây Bắc. Đó là tác động phơn được SGK giải thích.
Giữa và cuối mùa hạ
Gió Tây Nam xuất phát từ áp cao cận chí tuyến bán cầu Nam hoạt động mạnh vào giữa và cuối mùa hạ. Gió gây mưa lớn, kéo dài ở vùng đón gió Nam Bộ, Tây Nguyên; ở đồng bằng sông Hồng có gió đông nam từ biển.
Hoạt động gió mùa kết hợp dải hội tụ nhiệt đới và bão góp phần gây mưa mùa hạ. Lượng mưa cụ thể còn tùy địa hình, thời điểm và vị trí; không phải mọi nơi đều có nhịp mưa giống nhau.
So sánh bằng ba câu hỏi
Với mỗi nguồn gió, hỏi: xuất phát từ đâu, thường hoạt động vào phần nào của mùa, tác động thế nào ở địa bàn cụ thể? Cách đọc này tránh lẫn hai luồng chỉ vì cùng hướng tây nam.
Một nhận xét cần kèm nơi tác động: “khối khí đầu mùa gây mưa Nam Bộ” có thể đi cùng “sau khi vượt núi gây phơn ở nơi khuất gió”. Hai kết quả không mâu thuẫn vì đường đi và địa hình khác nhau.
Bài luyện
Nguồn gió đầu mùa hạ được SGK nêu là gì?
Đây là nguồn gắn gió mùa đông.
Không phải nguồn đầu mùa hạ trong SGK.
Nguồn cận chí tuyến Nam gắn giữa/cuối mùa; đầu mùa có nguồn Bắc Ấn Độ Dương.
Đúng. Khối khí nhiệt đới ẩm đầu mùa hạ từ Bắc Ấn Độ Dương qua vịnh Ben-gan; cần phân biệt với nguồn giữa/cuối mùa.
Lời giải
Khối khí nhiệt đới ẩm đầu mùa hạ từ Bắc Ấn Độ Dương qua vịnh Ben-gan; cần phân biệt với nguồn giữa/cuối mùa.
Bài luyện
Nguồn nào gắn gió giữa và cuối mùa hạ trong bài?
Bài nêu nguồn gió ở quy mô rộng hơn.
Địa giới không là trung tâm áp cao.
Đúng. Giữa/cuối mùa hạ, gió từ áp cao cận chí tuyến bán cầu Nam hoạt động mạnh; nguồn khác khối khí đầu mùa.
Đã nhầm mùa và nguồn khối khí.
Lời giải
Giữa/cuối mùa hạ, gió từ áp cao cận chí tuyến bán cầu Nam hoạt động mạnh; nguồn khác khối khí đầu mùa.
Bài luyện
Vì sao một khối khí có thể gây mưa nơi này, phơn khô nóng nơi khác?
Hai chỉ tiêu có đơn vị khác nhau và không giải thích tác động địa hình.
Đúng. Không khí ẩm có thể gây mưa ở vùng đón gió rồi hạ xuống, ấm và khô hơn ở phía khuất gió; cần xét địa hình và đường đi.
Tính chất và tác động thay đổi trên đường di chuyển.
Hướng sườn so với gió và quá trình lên/xuống làm mưa phân hóa.
Lời giải
Không khí ẩm có thể gây mưa ở vùng đón gió rồi hạ xuống, ấm và khô hơn ở phía khuất gió; cần xét địa hình và đường đi.
Bài luyện
Cách so sánh hai nguồn gió nào đầy đủ hơn?
Đúng. Ba tiêu chí làm rõ hai nguồn dù cùng hướng: từ đâu, vào phần nào của mùa, tác động ở đâu và ra sao.
Hướng chung chưa phân biệt nguồn và tác động.
Một ngày không mô tả đủ nguồn và nhịp hoạt động.
Nhiệt độ cao không phân biệt được hai nguồn gió mùa hạ.
Lời giải
Ba tiêu chí làm rõ hai nguồn dù cùng hướng: từ đâu, vào phần nào của mùa, tác động ở đâu và ra sao.
Đang học