Đọc quy mô và cơ cấu cùng thời điểm
Bảng 23.1 SGK, nguồn Liên hợp quốc, 2022:
| Chỉ tiêu | 1950 | 2000 | 2020 |
|---|---|---|---|
| Dân số (triệu người) | 82,8 | 126,9 | 126,2 |
| Dưới 15 (%) | 35,4 | 14,6 | 12,0 |
| 15–64 (%) | 59,6 | 68,0 | 59,0 |
| Từ 65 (%) | 5,0 | 17,4 | 29,0 |
Mỗi năm, ba nhóm tuổi cộng bằng 100%. Dân số tăng từ 1950 đến 2000 rồi giảm nhẹ tới 2020; không giảm liên tục cả giai đoạn.
Bài luyện
Nhận xét nào đúng về dân số ở ba mốc?
82,8 tăng lên 126,9 trong khoảng đầu.
126,2 thấp hơn 126,9.
29,0 là tỉ lệ nhóm từ 65 tuổi, không phải quy mô dân.
Đúng. So lần lượt 82,8→126,9→126,2 triệu người; cần phân biệt tổng số dân với các tỉ lệ nhóm tuổi.
Lời giải
So lần lượt 82,8→126,9→126,2 triệu người; cần phân biệt tổng số dân với các tỉ lệ nhóm tuổi.
Già hóa thể hiện qua tỉ trọng
Nhóm từ 65 tuổi tăng từ 5,0% năm 1950 lên 29,0% năm 2020. Nhóm dưới 15 giảm từ 35,4% xuống 12,0%. Đây là những biểu hiện già hóa dân số.
Nhóm 15–64 tăng tỉ trọng đến năm 2000 rồi giảm. Tỉ trọng nhóm tuổi này không đồng nghĩa với số người đang có việc làm. Theo SGK, tốc độ tăng dân số năm 2020 là −0,3%; đây là tăng dân số, cần phân biệt với tăng tự nhiên.
Bài luyện
Nhóm từ 65 tuổi thay đổi bao nhiêu từ 2000 đến 2020?
Đang so tỉ trọng, số cuối còn lớn hơn số đầu.
Tỉ trọng dân số không đo bằng tiền.
Đúng. 29,0−17,4=11,6 điểm phần trăm. So hai tỉ lệ bằng phép trừ cần gọi đúng đơn vị chênh lệch.
46,4 là cộng 17,4 với 29,0.
Lời giải
29,0−17,4=11,6 điểm phần trăm. So hai tỉ lệ bằng phép trừ cần gọi đúng đơn vị chênh lệch.
Từ cơ cấu tuổi đến nhu cầu phát triển
Tỉ lệ người cao tuổi tăng làm thay đổi nhu cầu y tế, chăm sóc và phúc lợi. Tỉ trọng tuổi lao động giảm đặt ra yêu cầu sử dụng nhân lực hiệu quả, đào tạo và ứng dụng công nghệ.
Tác động còn tùy sức khỏe, kĩ năng, việc làm và tổ chức xã hội. Không nên coi mọi người cao tuổi đều mất khả năng lao động hoặc quy mọi biến động kinh tế chỉ cho già hóa.
Bài luyện
Chỉ tiêu −0,3% năm 2020 được nêu là gì?
Bảng tuổi không tách sinh, tử và di cư để suy chỉ tiêu ấy.
Đúng. Cần giữ đúng tên chỉ tiêu SGK nêu; cơ cấu tuổi không đủ để tự đổi tăng dân số thành tăng tự nhiên.
Nhóm này là 29,0% trong bảng.
Chỉ tiêu đang nói về dân số.
Lời giải
Cần giữ đúng tên chỉ tiêu SGK nêu; cơ cấu tuổi không đủ để tự đổi tăng dân số thành tăng tự nhiên.
Bài luyện
Nhận định nào về nhóm 15–64 phù hợp bảng?
Đúng. 59,6→68,0→59,0% cho thấy tăng rồi giảm. Cơ cấu tuổi và cơ cấu việc làm là hai cách thống kê khác nhau.
59,6 tăng lên 68,0 ở khoảng đầu.
Tuổi không tự xác định tình trạng việc làm.
Còn nhóm dưới 15 và từ 65 tuổi.
Lời giải
59,6→68,0→59,0% cho thấy tăng rồi giảm. Cơ cấu tuổi và cơ cấu việc làm là hai cách thống kê khác nhau.
Đang học