Các thành phần cùng tổng 100%
Số liệu hình 27.1 SGK, nguồn Ngân hàng Thế giới, 2022; đơn vị: %:
| Năm dữ liệu | NLTS | CNXD | Dịch vụ |
|---|---|---|---|
| 1978 | 27,7 | 47,7 | 24,6 |
| 1990 | 26,6 | 41,0 | 32,4 |
| 2000 | 14,7 | 45,5 | 39,8 |
| 2010 | 9,6 | 46,7 | 43,7 |
| 2020 | 7,7 | 37,8 | 54,5 |
NLTS là nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản; CNXD là công nghiệp và xây dựng. Mỗi năm ba phần cộng 100%, vì đang biểu thị cơ cấu của cùng một tổng.
Bài luyện
Vì sao có thể dùng cột chồng 100% cho bảng này?
Đây là tỉ trọng trong cùng tổng GDP.
Cả ba cùng năm mới cộng thành 100%.
Mỗi năm là một cơ cấu riêng.
Đúng. Biểu đồ cơ cấu cần các phần tương ứng cùng một tổng, đơn vị % và phạm vi năm thống nhất.
Lời giải
Biểu đồ cơ cấu cần các phần tương ứng cùng một tổng, đơn vị % và phạm vi năm thống nhất.
Dịch vụ tăng, NLTS giảm, CNXD biến động
NLTS giảm tỉ trọng từ 27,7% xuống 7,7%; dịch vụ tăng từ 24,6% lên 54,5%. CNXD giảm ở khoảng đầu, tăng 1990–2010 rồi giảm tới 2020; mức cuối thấp hơn 1978.
Năm 2020 dịch vụ chiếm tỉ trọng lớn nhất trong ba phần. Chuyển dịch cơ cấu thể hiện thay đổi tương quan ngành, cần đọc đúng dãy thay vì áp một chiều tăng cho mọi khu vực.
Bài luyện
CNXD thay đổi thế nào từ 1978 đến 2020?
Các giá trị trong bảng khác nhau.
Bảng đang ghi tỉ trọng, không phải quy mô tiền.
Đúng. 37,8−47,7=−9,9 điểm phần trăm. Cần nhận xét cả các đoạn tăng, giảm bên trong dãy.
47,7→41,0 giảm, 46,7→37,8 cũng giảm.
Lời giải
37,8−47,7=−9,9 điểm phần trăm. Cần nhận xét cả các đoạn tăng, giảm bên trong dãy.
Giảm tỉ trọng chưa có nghĩa giảm giá trị
Tỉ trọng ngành = giá trị ngành ÷ tổng GDP ×100%. Khi tổng GDP thay đổi, một ngành có thể giảm phần trăm nhưng quy mô giá trị vẫn tăng.
Ví dụ tính gần đúng theo bộ số SGK: NLTS năm 1978 khoảng 149,5×27,7%=41,4 tỉ USD; năm 2020 khoảng 14688,0×7,7%=1131,0 tỉ USD. Đây là suy tính từ các số đã làm tròn, không phải đo tăng trưởng thực.
Bài luyện
Vì sao NLTS giảm tỉ trọng vẫn có thể tăng quy mô giá trị?
Cần nhân tỉ lệ với tổng, không cộng khác đơn vị.
Đúng. Giá trị suy từ tổng nhân tỉ trọng, nên phải xét cả mức tổng lẫn tỉ lệ; không suy quy mô chỉ từ %.
Hai đại lượng khác nhau.
Giảm tương quan không có nghĩa giá trị bằng không.
Lời giải
Giá trị suy từ tổng nhân tỉ trọng, nên phải xét cả mức tổng lẫn tỉ lệ; không suy quy mô chỉ từ %.
Bài luyện
Sản phẩm nhận xét cơ cấu cần giữ điều gì?
Đúng. Cơ cấu cho biết tương quan giá trị theo ngành tại từng mốc; phải dùng đúng đối tượng, thời gian và đơn vị.
Cơ cấu giá trị và cơ cấu lao động khác chỉ tiêu.
Cần đọc các mốc khi nhận xét biến động.
Các ngành vẫn có giá trị và vai trò trong cơ cấu.
Lời giải
Cơ cấu cho biết tương quan giá trị theo ngành tại từng mốc; phải dùng đúng đối tượng, thời gian và đơn vị.
Đang học