Đọc cùng đơn vị, đúng nhóm và năm
Dữ liệu theo bảng 27 SGK Địa lí 10, đơn vị triệu tấn.
| Nhóm cây | 2000 | 2019 |
|---|---|---|
| Lúa gạo | 598,7 | 755,5 |
| Lúa mì | 585,0 | 765,8 |
| Ngô | 592,0 | 1 148,5 |
| Cây lương thực khác | 283,0 | 406,1 |
| Tổng số | 2 058,7 | 3 075,9 |
Bốn nhóm cùng tạo tổng của từng năm. Đây là bộ số của bài thực hành, không thay bằng số hiện tại hoặc ghép tổng của năm này với thành phần năm khác.
Chia phần cho tổng của chính năm đó
Tỉ trọng nhóm (%) = sản lượng nhóm / tổng sản lượng cùng năm × 100. Trước khi tính, kiểm bốn nhóm cộng thành tổng. Ví dụ ngô năm 2019: 1 148,5 / 3 075,9 × 100 ≈ 37,3%.
Nên giữ số chưa làm tròn khi tính, sau đó ghi thống nhất một chữ số thập phân. Tỉ trọng và triệu tấn khác đơn vị; không dùng số 37,3 như sản lượng triệu tấn.
Bài luyện
Muốn tính tỉ trọng ngô năm 2019 từ bảng, phép tính nào đúng?
Đã dùng tổng năm 2000 cho sản lượng năm 2019.
Đã đảo phần và tổng.
Phép trừ này không tạo tỉ trọng trong tổng.
Đúng. Tử và mẫu cùng năm 2019.
Lời giải
Cần lấy sản lượng ngô năm 2019 chia tổng lương thực năm 2019 rồi nhân 100. Kết quả xấp xỉ 37,3% sau làm tròn một chữ số.
Kiểm tổng các tỉ trọng
Kết quả làm tròn một chữ số thập phân:
| Nhóm cây | 2000, % | 2019, % |
|---|---|---|
| Lúa gạo | 29,1 | 24,6 |
| Lúa mì | 28,4 | 24,9 |
| Ngô | 28,8 | 37,3 |
| Cây lương thực khác | 13,7 | 13,2 |
| Tổng số | 100,0 | 100,0 |
Trong bộ số này, các phần làm tròn vẫn cộng đúng 100%. Với bảng khác có thể chênh nhỏ do làm tròn; cần nêu cách làm, không tự sửa tùy ý thành phần gốc.
Bài luyện
Theo bảng cơ cấu đã xử lí, nhóm nào tăng tỉ trọng từ 2000 đến 2019?
Từ 28,4% xuống 24,9%, là giảm tỉ trọng.
Từ 13,7% xuống 13,2%, cũng giảm tỉ trọng.
Đúng. Từ 28,8% lên 37,3% theo bảng làm tròn.
Từ 29,1% xuống 24,6%, là giảm tỉ trọng.
Lời giải
Đọc hai cột cùng nhóm: ngô tăng tỉ trọng, còn ba nhóm kia giảm. Kết luận cơ cấu không có nghĩa sản lượng tuyệt đối của ba nhóm đã giảm.
Sản lượng tăng nhưng tỉ trọng có thể giảm
Tổng sản lượng tăng 3 075,9 − 2 058,7 = 1 017,2 triệu tấn. Cả bốn nhóm đều có trị số năm 2019 lớn hơn 2000. Tuy nhiên, tổng và các nhóm tăng với mức khác nhau nên cơ cấu thay đổi.
Ví dụ lúa gạo tăng từ 598,7 lên 755,5 triệu tấn nhưng tỉ trọng giảm từ khoảng 29,1% xuống 24,6%. Số tuyệt đối tăng chưa bảo đảm phần trong tổng tăng.
Bài luyện
Nhận định nào đúng với lúa gạo trong bảng?
Hai cột dữ liệu cho kết quả khác nhau.
Đúng. Hai chỉ tiêu phản ánh hai mặt khác nhau.
755,5 vẫn lớn hơn 598,7 triệu tấn.
Phần trong tổng còn phụ thuộc biến động của tổng và các nhóm khác.
Lời giải
755,5 > 598,7 cho thấy sản lượng tăng; 24,6% < 29,1% cho thấy tỉ trọng giảm. Hai kết luận có thể đồng thời đúng.
Bài luyện
Chênh lệch tổng sản lượng 2019 so với 2000 bằng bao nhiêu?
Đúng. 3 075,9 − 2 058,7 = 1 017,2.
Đây là chênh lệch số tuyệt đối nên giữ đơn vị triệu tấn.
Đó là tổng hai trị số, không phải mức tăng.
37,3% là tỉ trọng ngô năm 2019, không phải chênh lệch tổng.
Lời giải
Mức tăng tuyệt đối lấy tổng cuối trừ tổng đầu. Đơn vị của hiệu vẫn là triệu tấn, không đổi thành % nếu chưa tính theo công thức tốc độ.
Đang học