Đọc đủ đơn vị và phạm vi bảng
Bảng 33 SGK Địa lí 10 thể hiện cơ cấu GDP thế giới theo ngành, không tính thuế sản phẩm trừ trợ cấp sản phẩm. Đơn vị %.
| Nhóm ngành | 2000 | 2019 |
|---|---:|---:|
| Nông, lâm, thủy sản | 5,2 | 4,2 |
| Công nghiệp, xây dựng | 30,7 | 27,9 |
| Dịch vụ | 64,1 | 67,9 |
Tổng ba nhóm của mỗi năm đủ 100%. Nhiệm vụ: tự vẽ biểu đồ cơ cấu cho hai năm, nhận xét sự thay đổi tỉ trọng dịch vụ. Bảng không có tổng GDP để kết luận quy mô từ riêng các tỉ trọng.
Bài luyện
Từ bảng cơ cấu, thông tin nào chưa tính được nếu không có dữ liệu khác?
Có thể so trực tiếp ba tỉ trọng.
Có thể lấy 67,9 trừ 64,1.
Có thể cộng các số trong hàng.
Đúng. Cần tổng giá trị tương ứng.
Lời giải
Giá trị một bộ phận = tổng tương ứng × tỉ trọng. Bảng chỉ có tỉ trọng nên chưa cho giá trị bằng tiền, dù vẫn cho phép nhận xét cơ cấu.
Từ tỉ trọng sang góc hình quạt
Có thể dùng hai biểu đồ tròn cùng bán kính vì nhiệm vụ xét cơ cấu và chưa có tổng để biểu hiện quy mô. Góc mỗi phần = tỉ trọng × 3,6°. Giữ màu và chú giải thống nhất cho ba nhóm.
Năm 2000, góc lần lượt 18,72°; 110,52°; 230,76°. Năm 2019: 15,12°; 100,44°; 244,44°. Mỗi năm tổng 360°. Ghi tên năm, đơn vị %, nguồn bảng 33 và chú thích không tính thuế sản phẩm trừ trợ cấp sản phẩm.
Cơ cấu năm 2000
Dịch vụ chiếm 64,1%, lớn hơn mỗi nhóm còn lại. Đây là tỉ trọng trong phạm vi bảng, không phải số tiền từng người nhận.
Bài luyện
Góc hình quạt biểu hiện dịch vụ năm 2019 là bao nhiêu?
Hệ số đó không tạo tổng 360°.
Nhóm lớn nhất vẫn chỉ chiếm một phần tổng.
Đúng. 100% tương ứng 360°.
Cần nhân 3,6 để đổi tỉ trọng sang góc.
Lời giải
Lấy 67,9/100 × 360° = 244,44°. Phép đổi áp dụng cho từng nhóm; tổng góc của ba phần phải bằng 360°.
Cơ cấu năm 2019
Dịch vụ đạt 67,9%. Hai hình dùng cùng kích thước để đọc cơ cấu, không hàm ý tổng GDP hai năm bằng nhau.
Bài luyện
Hai hình bằng bán kính có chứng minh tổng GDP hai năm bằng nhau không?
Màu chỉ giữ nhận diện nhóm.
Đúng. Quy ước trình bày không tạo dữ liệu quy mô.
Đã suy từ hình thức sang dữ liệu nguồn chưa có.
100% là toàn bộ từng năm, quy mô có thể khác.
Lời giải
Mỗi hình tròn đại diện cơ cấu 100% của một năm. Không có tổng giá trị thì chưa thể kết luận quy mô bằng nhau hay tính tỉ lệ diện tích theo GDP.
Viết nhận xét đúng loại phép so
Dịch vụ có tỉ trọng lớn nhất trong cả hai năm và tăng từ 64,1% lên 67,9%, tức tăng 3,8 điểm phần trăm. Nông, lâm, thủy sản giảm 1,0 điểm; công nghiệp, xây dựng giảm 2,8 điểm.
Nếu hỏi tỉ lệ tăng của chính tỉ trọng dịch vụ, tính (67,9 − 64,1) / 64,1 × 100 ≈ 5,93%. Đây khác 3,8 điểm phần trăm và cũng không phải tốc độ tăng giá trị dịch vụ. Cần nêu rõ đối tượng của phép tính.
Bài luyện
Từ 64,1% lên 67,9%, chênh lệch tỉ trọng là bao nhiêu?
Đúng. Lấy hai tỉ trọng trừ nhau.
Bảng chưa có giá trị, và đây là chênh lệch tỉ trọng.
Muốn tính lần cần phép chia hai trị số phù hợp.
Chiều biến động đang tăng.
Lời giải
Chênh lệch = 67,9 − 64,1 = 3,8 điểm phần trăm. Không gọi đây là tỉ lệ tăng của giá trị sản xuất hoặc GDP dịch vụ.
Bài luyện
Một nhóm giảm tỉ trọng có chắc giảm giá trị tuyệt đối không?
Tổng có thể tăng đủ lớn trong cùng thời gian.
Giảm phần trong tổng khác biến mất hoàn toàn.
Không có cơ sở giả định tổng cố định.
Đúng. Tỉ trọng và quy mô là hai mặt khác nhau.
Lời giải
Một phần có thể tăng giá trị nhưng tăng chậm hơn tổng nên giảm tỉ trọng. Muốn kết luận quy mô phải biết tổng và tỉ trọng cùng năm, cùng phạm vi.
Đang học