Sóng biển và thủy triều

Sóng biển thể hiện sự dao động của nước; sóng thường gặp chủ yếu do gió tạo ra. Trong mô hình đơn giản, nước dao động trong khi dạng sóng và năng lượng truyền đi. Gió mạnh thường tạo sóng lớn hơn, còn trạng thái sóng cụ thể phụ thuộc điều kiện biển. Sóng thần là dạng sóng dài đặc biệt thường gắn với biến động lớn như động đất làm dịch chuyển đáy biển. Không gọi mọi sóng cao do gió là sóng thần, cũng không dùng khái niệm ấy thay cho thủy triều.

Thủy triều là hiện tượng mực nước biển dâng và hạ có quy luật hằng ngày. Nguyên nhân chính là tác động hấp dẫn của Mặt Trăng và Mặt Trời. Trong mô hình có xét lực li tâm, lực này gắn với chuyển động của hệ Trái Đất – Mặt Trăng quanh tâm khối chung của hai thiên thể. Hình dạng bờ biển và điều kiện địa phương làm chế độ triều khác nhau. Có nơi thường có một lần nước dâng, một lần rút trong ngày, gọi là nhật triều; có nơi thường có hai lần dâng, hai lần rút, gọi là bán nhật triều. Số lần trong ngày khác với mức chênh lệch giữa nước lớn và nước ròng.

Khi Mặt Trời, Trái Đất và Mặt Trăng gần thẳng hàng, tác động tạo triều phối hợp làm biên độ lớn: triều cường. Điều này gắn với các thời kì trăng mới và trăng tròn. Khi hướng Trái Đất – Mặt Trăng gần vuông góc với hướng Trái Đất – Mặt Trời, biên độ nhỏ hơn: triều kém, gần pha trăng bán nguyệt. Hình minh họa quan hệ vị trí, không dùng để dự báo đúng giờ triều lớn tại một cảng. Điều kiện địa phương có thể làm thời điểm triều thực tế chậm so với mốc thiên văn.